مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی اشتغال‌زایی تقاضا محور و توسعه کارآفرینی کشاورزی در مناطق روستایی شهرستان‏های شیراز، بوشهر، چابهار و رشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه جغرافیای انسانی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
2 دانشیار، گروه مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jget.2023.147994
چکیده
مقدمه:  روند رشد و توسعه جهانی سبب توسعة روستایی، ارتقای ظرفیت و بهره وری ‌بخش کشاورزی از طریق سیاست‌‌های ساختاری و با هدف بهره‌برداری از مزیت‌‌های رقابتی محصولات کشاورزی و ... می‌باشد، که روستا‌ها می‌توانند زمینه ساز ظهور بسیاری از حرفه‌های نو و کارآفرینانه گردند.
هدف:  هدف پوهش حاضر بررسی اشتغال‌زایی تقاضا محور و توسعه کارآفرینی کشاورزی در مناطق روستایی شهرستان‏های شیراز، بوشهر، چابهار و رشت بود.
روش شناسی:  روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی - تحلیلی و نتایج آن، کاربردی است. جامعه آماری این پژوهش شامل ساکنان روستاهای شهرستان‏های شیراز؛ بوشهر؛ چابهار؛ و رشت که در کلاس‌‌های کارآفرینی جهاد کشاورزی شرکت داشته‌اند، بود و بر اساس فرمول کوکران حجم نمونه 380 نفر در این مطالعه انتخاب شدند که همه‌ی افراد مورد مطالعه، تخصصی در زمینه کشاورزی، کارآفرینی و اقتصاد روستایی داشتند (دهیار، کشاورزان تحصیل کرده در رشته کشاورزی و رشته های وابسته، خیرین و کارآفرینان ). جهت گردآوری اطلاعات از دو شیوه مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (مبتنی بر پرسشنامه) استفاده شد و به کمک روش تحلیل عاملی اکتشافی راهکارها دسته‌بندی شدند و در نهایت اولویت هر یک از عوامل و راهکارهای ساختاری زیر مجموعه‌ی آن‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس فریدمن تعیین شد.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  ساکنان روستایی شهرستان‏های شیراز (بخش مرکزی)، بوشهر (بخش مرکزی)، چابهار (بخش مرکزی) و رشت (بخش سنگر).
یافته ­ها و بحث: یافته‌های پژوهش نشان داد که تدوین سند ملی و برنامه‌ی ویژه‌ی توسعه‌ی کارآفرینی و کسب وکارهای کوچک و متوسط (18/5) در رتبه اول؛ ایجاد مراکز کارآفرینی و خدمات مشاوره‌ای در روستاها (04/5) در رتبه دوم؛ ارایه‌ی حمایت‌های مالی و مالیاتی سازمان یافته (52/4) در رتبه سوم؛ کاهش الزامات و مراحل اداری و بانک و ... (36/4) در رتبه چهارم؛ و ایجاد شبکه‌های حامی توسعه کارآفرینی روستایی و کشاورزی(72/4) در رتبه پنجم می‌باشد.
 نتیجه­ گیری:  نتایج پژوهش نشان داد که روستا‌ها به علت داشتن منابع طبیعی و انسانی بی‌شمار، می‌توانند زمینه ساز ظهور بسیاری از حرفه‌های نو و کارآفرینانه گردند و با کاهش اهمیت نسبی زراعت و لزوم ایجاد تنوع اقتصادی در روستاها، برنامه‌ریزان باید با تدوین سیاست‌ها و راهبردهای مؤثر به توسعه‌ی کارآفرینی در مناطق روستایی بپردازند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسلامی، لیلا و اسلامی، مریم، (1395)، تاثیر اشتغال جوانان در بخش کشاورزی بر توسعه روستایی، دهمین کنگره پیشگامان پیشرفت، تهران.
جمینی، داود، تقدیسی، احمد و جمشیدی، علیرضا، (1393)، شناسایی راهبردهای توسعه اشتغال در مناطق روستایی با استفاده از مدل swot مطالعه موردی: دهستان بدر شهرستان روانسر، فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، 4(1)، 133-149.
حاج امینی، مهدی، (1398)، 10 ارزیابی وضعیت اشتغال‌زایی در برنامه‌‌های چهارم و پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی. و فرهنگی، نشریه علمی (فصلنامه) پژوهش‌‌ها و سیاست‌‌های اقتصادی، 27(92)، 7-43.
حیدری ساربان، وکیل، (1391)، اولویت‌بندی دهستان‌‌های شهرستان مشکین شهر بر حسب سطوح توسعه کشاورزی، - نشریه علمی – پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی (دانشگاه تبریز)، 16(40)، 75-96.
خداپرست، مشهدی مهدی، فلاحی، محمدعلی، سلیمی فر، مصطفی و حق نژاد، امین، 1391، بررسی اعتبار قانون واگنر و دیدگاه کینزی برای اقتصاد ایران: یک تجزیه و تحلیل سری زمانی، پژوهش‌‌های رشد و توسعه پایدار (پژوهش‌های اقتصادی)، 12(1)، 87-112.
خسروی پور، بهمن، برادران، مسعود، غنیان، منصور، منفرد، نوذر و گودرزی، زهرا، 1390، بررسی ضرورت و ویژگی‌‌های یک تعاونی کشاورزی کارآفرین، ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه، شماره135، 46-54.
درگاه ملی آمار www.amar.org.ir. سالنامه آماری استان های فارس، گیلان، سیستان و بلوچستان و بوشهر
درویشی، هدایت الله، پازکی، معصومه، صادقی، حجت اله و بیران وندزاده، مریم، 1393، تحلیل قوت‌‌ها، ضعف‌‌ها، فرصت‌‌ها و تهدید‌های کشت گلخانه‌ای در توسعة کارآفرینی و اشتغال‌زایی روستایی مطالعة موردی: روستا‌های شهرستان پاکدشت، مجلّة پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، 7(3)، 101-114.
رکن الدین افتخاری، عبدارضا، پورطاهری، مهدی و سجاسی قیداری، حمدالله، 1389، سنجش و ارزیابی معیار‌های مؤثر بر عملکرد کشاورزان عادی و موفق روستایی مطالعه موردی روستا‌های شهرستان خدابنده، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، شماره 72، 1-16.
زرگوش، علیرضا و مظفری، مهدی، 1394، نقش کارآفرینی در تحقق اشتغال پایدار روستایی، گامی موثر در اجرای سند چشم انداز 1400، ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه، شماره 187، 4-9.
سازمان برنامه و بودجه کشور، 1396، طرح توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی روستایی استان لرستان، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان لرستان، 1-76.
سازمان برنامه بودجه، 1395، بررسی شاخص‌‌های عمده‌ی بازار کار در سال‌‌های 1384 تا 1395، دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری و گروه نیروی انسانی، تهیه شده توسط: علیرضا زاهدیان، فریبا سادات بنی هاشمی، نریمان یوسفی، ندا مصطفوی، معصومه محمدی و محمدرضا حطیطه.
شاهد، سیدحسین، فتحی نیا، ابراهیم، 1395، بررسی تسهیل‌کننده‌‌های توانمندسازی روستاییان در فرآیند کارآفرینی با رویکرد توسعه پایدار، کنفرانس بین‌المللی مدیریت و کارآفرینی با تاکید بر شرایط اقتصاد مقاومتی، دوره دوم، کنفرانس بین‌المللی مدیریت و کارآفرینی با تاکید بر شرایط اقتصاد مقاومتی.
عامری، مریم و سبزی‌زاده، ثریا، 1396، آموزش کارآفرینی و ایجاد اشتغال در بخش کشاورزی، اولین همایش ملی نهادینه‌سازی کارآفرینی در توسعه پایدار با رویکرد آموزش عالی، کارون.
عزیزیان، محمدصادق، سالم، محمددانا و ابراهیمی، سیدعلیرضا، 1391، کارآفرینی راهکاری جهت توسعه اشتغالزایی روستایی کشور، همایش ملی توسعه روستایی، دفتر امور روستایی و شورا‌های استانداری گیلان، جهاد دانشگاهی واحد استان گیلان، دوره 1.
عزتی، مرتضی، حیدری، حسن و مریدی، پروین، 1398، 01 برآورد تأثیر تحریم‌های اقتصادی بر اشتغال بخش کشاورزی، نشریه علمی (فصلنامه) پژوهش‌‌ها و سیاست‌‌های اقتصادی، 27(91)، 289-322.
فراهانی، حسین و جهانسوزی، مهری، 1398، تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه کارآفرینی کشاورزی در مناطق روستایی مطالعه موردی: دهستان دامنکوه شهرستان اسفراین، فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌‌های انسانی، 14(4)، 833-845.
قمبرعلی، رضوان و زرافشانی، کیومرث، 1387، شناسایی شاخص‌های موفقیت کارآفرینان روستایی با استفاده از تحلیل مقیاس‌بندی چند بعدی، توسعه کارآفرینی، 1(2)، 131-160.
کریم، محمد حسین، صفدری نهاد، محمود، امجدی پور، مسعود، 1393، توسعه کشاورزی و اقتصاد مقاومتی، جایگزین نفت، فصلنامه سیاست‌‌های راهبردی وکلان، سال 2، شماره 6، 103-207.
کریمی، سعید، 1396، کشاورزی ارگانیک، فرصتی برای کارآفرینی کشاورزی، اولین همایش ملی کشاورزی و کارآفرینی، 20 بهمن، دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس.
کلاگر، پیمان و آقائی، مریم، 1393، بررسی نقش کارآفرینی کشاورزی در توسعه روستایی، نشریه کارآفرینی در کشاورزی، 1(1)، 61-83.
کوهستانی، حسین و صالحی تپوک، رحمان و حبیب نژاد لوجندی، سمیرا، 1394، کارآفرینی راهکاری جهت توسعه اشتغال‌زایی روستایی کشور، اولین کنگره ملی توسعه و ترویج مهندسی کشاورزی و علوم خاک ایران، تهران.
مرکز پژوهش‌‌های مجلس شورای اسلامی. (1395). لایحه احکام مورد نیاز اجرای برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۹-۱۳۹۵») ویرایش جدید. ارزیابی بخش‌های پیشرو از منظر رشد، اشتغال، انرژی و محیط زیست.
مخت، سارا، باقری، اصغر، شفیعی، فاطمه و شعبانعلی فمی، حسین، 1394، بررسی عوامل مؤثر بر انگیزة جوانان روستایی برای انتخاب مشاغل کشاورزی مطالعة موردی: شهرستان گنبدکاووس، پژوهش‌های روستایی، 6(1)، 159-186.
مؤمنی هلالی، هادی و مؤذن، زینب، 1394، مروری بر موانع توسعه کارآفرینی در بخش کشاورزی، نشریه کارآفرینی در کشاورزی، 2(1)، 111-124.
ولد بیگی، سیوان، 1398، ارزیابی و سنجش اقتصادی حوضه گرمسیری غرب کشور و پیش‌بینی اشتغال آن با مدل تغییر سهم، مطالعات محیطی هفت حصار، 27(7)، 43-54.
Alison, M. (1990), Entrepreneurship and Economic Transition, Tin Bergen Institute Discussion Paper: Faculty of Economics and Econometrics, University of Amsterdam.
Chrisman, J. J. , Chua, J. H. , and Sharma, P. 2003. Current trends and future directions in family business management studies: Toward a theory of thefa mily firm. Coleman White Paper Series, (4): 1-63.
Doing Business, 2013, Smarter Regulations for Small and Medium-Size Enterprises, COMPARING BUSINESS REGULATIONS FOR DOMESTIC FIRMS IN 185 ECONOMIES, 1-282.
Eu Rural Reviw, 2012, the Magazine from European Network for Rural Development.
Henderson, J. R., (2002), "Are High-growth Entrepreneurs Building the Rural Economy",Federal Reserve Bank of Kansas City Economic Review,87(3),45-70.
Heaton. J(2005)developing entrepreneurs an examination. of systematic approochs to entrepreneurial development for rural research report.
ILO,  (2005).SME  Development  in  The  Poverty  Reduction  Program:  Tradeand Labor Issues, Indonesia: Jakarta.
 Mehmet, O. 1995. Employment Creation and Green Development. Journal of Ecological Economics, 15(1): 11-19.
Mundy, p. (2006). Sustainable agriculture: Apathway out of poverty for India's rural poor. Retreived September 15, 2013, from http: //www. eldis. org/go/2.
Petrin, T(2002) The Potential of Entrepreneurship to Create income and new jobs for rural women and families , paper presented at the fifth session of the FAO/ECA Working party on woman and the Agricultural family in rural development , Prague , 1-5 October.
Russel,S,Kerry. A(2008)does school choice increase the rate of youthentrepreneurship.
Willer, H. , & Lukas, K. (2010). The world of organic agriculture: Statistics and emerging Trend 2010. Retreived February 25, 2014, from https: //www. fibl. org/fileadmin/documents/shop/1636-organic-world-2010. pdf.
Wang,  Y.  (2004).  “ Financing  Difficulties  and  Structural  Characteristics  ofSMEs in China”  ,China & Worlds Economy, vol.12, No.2, PP.33-44.
Zagrafos,C(2009)Rurdlity discourse and the role of social enterprise in regenerating rural Scotland,Journalmof rural studies.

  • تاریخ دریافت 25 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 20 اسفند 1400
  • تاریخ پذیرش 23 فروردین 1401
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1402