مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تبیین ارتباط بین عناصر فرم کالبدی شهر وتحقق پذیری شکوفایی شهری (مطالعه موردی شهر لاهیجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانشیار جغرافیا وبرنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور, تهران ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه فنی استانبول، استانبول، ترکیه
4 کارشناسی ارشد معماری دانشگاه یزد، ایران
چکیده
مقدمه:  فرم شهر، ظرفی است که فعالیت­های شهری در آن به وقوع می­پیوندد. اهمیت فرم شهر به دلیل عملکردهایی است که برای ساکنان یک شهر دارد. با توجه به ارتباط مؤلفه­های این مفهوم با ابعاد مختلف شکوفایی شهری، نقش آن بر جوانب مختلف تحقق­پذیری شکوفایی شهری انکارناپذیر خواهد بود.
هدف:  این پژوهش با هدف تبیین ارتباط بین عناصر فرم کالبدی شهر وتحقق­پذیری شکوفایی شهری در شهر لاهیجان به بررسی تاثیرات این شاخص­ها( تراکم، اتصال،اختلاط، شبکه‌های ارتباطی و حمل و نقل توزیع فضایی فعالیت‌ها ) بر تحقق­پذیری شاخص شکوفایی شهری پرداخته شده است.
روش شناسی:  این پژوهش با رویکردی تحلیلی - توصیفی و مدل مورد استفاده در این پژوهش تحلیل عاملی است. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از آزمون T تک نمونه و نیز نرم­افزار spss بهره گرفته شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: لاهیجان شهری است در شرق استان گیلان که از شمال به دریای خزر، از شرق به لنگرود، از جنوب به دیلمان، از جنوب­غربی به سیاهکل و از غرب به آستانۀ اشرفیه محدود می­شود که جمعیت آن در سرشماری سال1395برابر با 167544اعلام شده است.
یافته­ها و بحث: یافته­ها نشان می­دهد که بیشترین میزان میانگین ۳/۸۸ متعلق به توزیع فضایی فعالیت‌ها است. کمترین میزان میانگین 19/2 متعلق به اتصال و ارتباطات فضایی است. مقدار ویژه واریانس متناظر نشان می­دهد که عوامل اول تا سوم ( توزیع فضایی فعالیت‌ها، شبکه ارتباطی و حمل و نقل و تراکم) روی هم رفته ۶۶/۹۶ درصد از واریانس را شامل می­شود. عامل تراکم233/16  درصد از کل واریانس عوامل تاثیرگذار را بر میزان تحقق­پذیری شکوفایی شهری به خود اختصاص داده است.
نتیجه­گیری:  اهمیت نقش عامل اول و دوم به ترتیب یعنی توزیع فضایی فعالیت­ها، شبکه ارتباطی و حمل و نقل به تنهایی برابر  ۴۹/۹۶۶ درصد از میزان تحقق­پذیر شکوفایی شهری در محدوده مورد مطالعه را تبیین می‌کند. و به هر اندازه که تاثیر فرم کالبدی شهر افزایش می­یابد به همان اندازه میزان تحقق­پذیری شکوفایی شهری در محدوده مورد مطالعه ارتقاء و افزایش می­یابد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احدنژاد، محسن، حاضری، صفیه، مشکینی، ابوالفضل، پیری، عیسی، (1397) ، شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر شکوفایی شهری با رویکرد آینده نگاری؛ مطالعة موردی: کلانشهر تبریز، پژوهش و برنامه­ریزی شهری، دورۀ.30-15 ،تهران، 32 شمارۀ، 9
پاکزاد، جهانشاه (1385)، سیمای شهر آنچه کوین لیـنچ از آن می­فهمید، فصلنامه آبادی،53(18)،20-25
حمزه رستگار، مجتبی (1396 )، بررسی تطبیقی تأثیر فرم شهر بر رفتار سفر شهری و مصـرف سـوخ وسـایل نقلیـه، مطالعـات محیطی هفت حصار، دوره 5 ،شماره 19 ،صص. 30-19.
دانشپور، حمیدرضا، سعیدی رضوانی، نوید، بذرگر، محمدرضا، (1397) ، ارزیابی مناطق یازدهگانة شهر شیراز به لحاظ شاخص شکوفایی شهری با ا ستفاده از مدل FAHP ، پژوهش و برنامه­ریزی شهری، دورۀ 9 ،شمارۀ.32-17 ،تهران، 3
رفیعیان، مجتبی؛ فتح جاللی، آرمان؛ داداش­پور، هاشم (1390 )بررسی و امکانسنجی تأثیر فـرم و بلوک­هـای مسـکونی بـر مصرف انرژی شهر موردمطالعه: شهر جدید هشتگرد، آرمانشهر، دوره 4 ،شماره 6 ،صص. 116 -107.
سیف الدینی، فرانک، منصوریان، حسین، (1390) ،تحلیل الگوی تمرکز خدمان شهری و آثار زیست­محیطی آن در شهر تهران، محیط­شناسی، دورۀ 37 ،شمارۀ 60 ،تهران، 53-64.
شرفی، حجت­اله، خبازی، مصطفی، سلیمانی دامنه، مجتبی (1397)،سنجش اثرات گردشگری یادمان­های تاریخی با رویکرد شکوفایی شهری مطالعه موردی تپه­های کنار صندل شهرستان جیرفت، مجله گردشگری شهری، شماره4 ،.19 -36.
صفایی­پور، مسعود، ملکی، سعید، حاتمی­نژاد، حسین، مدانلو جویباری، مسعود (1396 )،ارزیابی و سنجش مولفه­های شکوفایی شهری در کلانشهر اهواز، مجله جغرافیا و پایداری محیط، شماره 22 ،بهار 96 ،ص 47ـ35 .
عباسی، حیدر و حاجی پور، خلیل (1393 )تحلیل تجربی تأثیر فرم شهر بر رفتار سـفر خانوارهـا در محـلات مختلـف شـهری شیراز، مجله باغ نظر، دوره 11 ،شماره 29 ،صص. 32 -23.
عظیمی، آزاده، عباسی کارجگان، داوود، یعقوبی، ولی­الله (1392) بهره­وری شهری و اجرای الگوی مصرف بهینه منابع با هدف خلق حماسه اقتصادی در شهرداری­ها، اقتصاد شهر، شمارۀ پیاپی 17، تهران، 25-35.
لینچ، کوین(1387 )سیمای شهر، مترجم: منوچهر مزینی، چاپ هشتم، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
محتشمی، نگار؛ مهدوی­نژاد، محمدجواد؛ بمانیان، محمدرضا.(1395)عوامل رشد و موانع بازدارنده شکوفایی شهری. دومین کنفرانس بین­المللی دستاوردهای نوین پژوهشی در عمران معماری و مدیریت شهری، دانشگاه جرامع علمی و کاربردی، تهران.
محمدپور زرندی، حسین؛ طباطبایی مزدآبرادی، سیدمحسرن.(1391)، تأثیر جذب سرمایه­گذاران داخلی و خارجی و مشارکت­های مردمی بر توسعه پایدار شهر. فصلنامه شهر اقتصاد 4(15)،12-24.
محمدیارزاده، سجاد، شمس الهی، بهنوش ،1397 ،نقش فضاهای عمومی در تحقق شکوفایی شهری و توسعه پایدار، فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، شماره 23 ، 124ـ111
ملکی، سعید؛ مدانلوجویباری، مسعود ،(1395)، شکوفایی شهری، انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ اول
نیک پور، عامر؛ لطفی، صدیقه؛ رضازاده، مرتضی (1397 )تحلیل رابطه میان فرم شهر و شاخص دسترسی، موردمطالعـه: شـهر بابلسر، فصلنامه برنامه­ریزی فضایی (جغرافیا)، دوره 7 ،شماره 3( پیاپی 26 ،)صص. 106 -85.
نیک پور، عامر؛ لطفی، صدیقه؛ رضازاده، مرتضی؛ الهقلی تبار نشلی، فاطمه (1397)، تحلیل رابطه میـان فـرم شـهر و مصـرف انرژی در بخش مسکنی، موردمطالعه: بابلسر، مجله جغرافیایی و توسعه فضای شـهری، دوره 5 ،شـماره 1 ،شـماره پیـاپی 8 ،.71-92 .
نصیری هنده خاله؛ اسماعیل ، فرهاد جوان، ریحانه یونسی سندی  بررسی تاثیرات خزش شهری بندر انزلی در پایداری کالبدی – فضایی سکونتگاه­های پیراشهری - دوره سوم شماره چهارم.
نصیری­هنده­خاله، اسماعیل، محمدی­بالینی، پرستو (1400)، بررسی مولفه­های­کالبدی برالگوهای رفتاری شهروندان خیابان سی‌تیر شهر تهران، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا و برنامه­ریزی دانشگاه تبریز، شماره 75­.
Alberti, M., (1996), Measuring urban sustainability, Environmental impact assessment review, 16(4), 381-424
Anderson, W.P. & Kanaroglou, P.S. & Miller, E.I. (1996) Urban Form, Energy and The Environment, A Review Of Issues And Policy, Urban Studies, Vol.33, No.1, pp. 7-35.
Arbab, P,2017, City Prosperity Initiative Index: Using AHP Method to Recalculate the Weights of Dimensions and Sub-Dimensions in Reference to Tehran Metropolis. European Journal of Sustainable Development, 6(4), 289-289.
Baker, V. R., & Bunker, R. C. (1985). Cataclysmic late Pleistocene flooding from glacial Lake Missoula: A review. Quaternary Science Reviews, 4(1), 1-41.
Bertaud A. (2002). Note on Transportation and Urban Spatial Structure. Washington: ABCDE conference
Bramley, G., & Power, S., (2009), Urban form and social sustainability: the role of density and housing type, Environment and Planning B Planning and Design, (36), 30-48.
Burton, D. (Ed.). (2000). Research training for social scientists: a handbook for postgraduate researchers. Sage.
Chan, K.M., Vu, T.T.‚ (2017). A landscape ecological perspective of the impacts of urbanization on urban green spaces in the Klang Valley, Applied Geography, Vol 85, Pp 89-100.
Collie, M. J. (1990). The case for urban consolidation. Australian Planner, 28(2), 26-33.
Dickinson, V,2011, Cash Flow Patterns as a Proxy for Firm Life Cycle, the accounting review, Vol. 86, No. 6, pp. 1969–1994.
Duany, A., Plater-Zyberk, E., & Speck, J. (2001). Suburban nation: The rise of sprawl and the decline of the American dream. Macmillan.
Freeman, R. E., & McVea, J. (2001). A stakeholder approach to strategic management. The Blackwell handbook of strategic management, 189-207.
Geneletti, D., Daniele La, R., Spyra, M., Cortinovis, Ch.‚ (2017). A review of approaches and challenges for sustainable planning in urban peripheries, Landscape Urban Planning, Vol 165, Pp 231-243.
Habitat UN. State of the world's cities 2012/2013: Prosperity of cities. Routledge; 2013 OctNT OF CITY PROSPERITY
Habitat, U. N,2013, Streets as Public spaces and drivers of urban prosperity. Nairobi.
Haughton, G. (1997). Developing sustainable urban development models. Cities, 14(4), 189-195.
Hinshaw, S. P., Simmel, C., & Heller, T. L. (1995). Multimethod assessment of covert antisocial behavior in children: Laboratory observations, adult ratings, and child self-report. Psychological Assessment, 7(2), 209
Hunter, C. J. (1995). On the need to re‐conceptualise sustainable tourism development. Journal of sustainable tourism, 3(3), 155-165.
Jabareen, Y.R., (2006), Sustainable Urban Forms: Their Typologies, Models and Consepts, Journal of planning Education and Research, 26(1), 38-52.
Kratke, S.‚ (2011). The Creative Capital of Cities: Interactive Knowledge Creation and the Urbanization Economies of Innovation, Informationen Zur Umweltpolitik, WileyBlackwell, Chichester, Vol 149, Pp 5-10.
Li, V., & Lang, G, 2010, China's “Green GDP” experiment and the struggle for ecological modernisation. Journal of Contemporary Asia, 40(1), 44-62.
Litman, T. (2011). Critique of the National Association of Home Builders’ Research on Land Use Emission Reduction Impacts. Victoria Transport Policy Institute, (www.vtpi.org).
Litman. T.; Steele. R. (2011). Land Use Impacts on Transport / How Land Use Factors Affect Travel Behavior. Victoria Transport Policy Institute, (www.vtpi.org).
Luederitz, C., Lang, D.J., Von Wehrden, H.‚ (2013). A systematic review of guiding principles for sustainable urban neighborhood development, Landscape and Urban Planning, Vol 118, Pp40-52.
Marquez, L..O & Smith, N.C, (1999), A framework for linking urban form and air quality, Environmental Modelling and Software, (14), 541- 548.
Mboup, G., & Warah, R. United Nations Human Settlements Programme. (2013). Streets as public spaces and drivers of urban prosperity.
Mohtashami, N. & Mahdavinejad, M. & Bemanian, M,2016, Contribution of city Prosperity to Decisions on Healthy Building Design: A case study of Tehran. Frontiers of Architectural Research Vol.5, No.5, pp.319-331.
Müller, A., Bøcher, P., Fischer, CH., Svenning, J.‚ (2018). ‘Wild’ in the city context: Do relative wild areas offer opportunities for urban biodiversity? Landscape and Urban Planning, Vol 170, Pp 256-265.
Nasution, A. D., & Zahrah, W. (2017). Public Open Space’s Contribution to Quality of Life: Does privatisation matters? Asian Journal of Environment-Behaviour Studies, 2(5), 71-83.
ODPM (Office of the Deputy Prime Minister) (2003) Sustainable Communities: Building for the Future, ODPM, London, available from: www.odpm.gov.uk
Rodrigue, J. P.; Comtois, C.; Slack, B. (2009). The Geography of Transport Systems, Imprint. Routladge.
Schneider, R.; Kitchen, T. (2007). Crime Prevention and the Built Environment. London and New York: Rutledge. <iframe frameborder="0" scrolling="no" style="border:0px" src="https://books.google.com.tr/books?id=oUd_AgAAQBAJ&lpg=PP1&ots=Y4ZWaupDrB&dq=info:WLk8P_woHcIJ:scholar.google.com/&lr&pg=PP1&output=embed" width=500 height=500></iframe>
Steadman, P., Bruhns, H.R., Holtier, S., Gakivic, B., (2000), A Classification of Built Forms, Environment and Planning B, Planning and Design, 27 (1), 73-91.
Talen, E. (1999). Sense of community and neighbourhood form: An assessment of the social doctrine of new urbanism. Urban studies, 36(8), 1361-1379.
un habitat (2016) The city prosperity initiative united nations human settlements program, London, Earthscan.
Wirth, L. (1938). Urbanism as a Way of Life. American journal of sociology, 44(1), 1-24.

  • تاریخ دریافت 06 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1400
  • تاریخ پذیرش 24 دی 1400
  • تاریخ انتشار 01 دی 1401