مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تبیین نقش بنیان‌های محیطی در توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: منابع آب شهرستان شفت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 دانشیار، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
3 استاد، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
چکیده
مقدمه: امروزه در توسعه پایدار سکونتگاه­های روستایی عوامل طبیعی نظیر منابع آبی و شرایط محیط ضمن آنکه در تعداد و پراکندگی زیستی حائز اهمیت هستند، اساس و شرایط اقتصادی و اجتماعی را نیز رقم زده­اند. منابع آب و پراکندگی شبکه آب­های جاری و سطحی و آب­بندان­ها از دیرباز نقش مهمی در تشکیل و پراکندگی روستاها داشته است.
هدف:  مقاله‌ با هدف تبیین زمینه­های بهره گیری از عوامل و عناصر محیط طبیعی شهرستان شفت تدوین شده است.
روش شناسی: روش تحقیق توصیفی- تحلیلی با بهره­گیری از الگوریتم آنتروپی شانون در سه سطح کوهستان و کوهیایه و جلگه می­باشد. گردآوری اطلاعات از طریق دو روش اسنادی و میدانی صورت گرفته است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو مکانی تحقیق 97 روستای شهرستان شفت در دو بخش مرکزی و احمد سرگوراب می­باشد که طبق سرشماری عمومی سال 1395، دارای 14165 خانوار بوده است.
یافته ­ها و بحث: در واقع رودخانه­ ها به عنوان یکی از عوامل طبیعی تاثیرگذار علاوه بر تامین آب، شکل و پوشش ناهمواری، در تعیین مکان روستاها و بافت کالبدی آنها نیز موثر بوده­اند. نکته قابل توجه شکل­گیری تعداد 48 روستا در فاصله کمتر از 500 متری از مسیر رودخانه­ها و آبراهه­های شهرستان شفت است. 31 روستا از دهستان جیرده با 45 عدد آببندان و 08/18 درصدجنگل و 20 درصد اراضی دیم و آبی از حیث منابع آب توسعه یافته­ترین و 15 روستا از دهستان ملاسرا با 11 عدد آببندان و کمتر از 2 درصدجنگل و 8 درصد اراضی دیم و آبی از حیث منابع آب توسعه نیافته­ترین می باشند.
نتیجه­ گیری: نتایج بیانگر این موضوع است که موقعیت سکونتگاه­های روستایی  بر منابع آبی تاثیر بسزایی دارد و ارزیابی روند تغییرات منابع آبی بعنوان عمده­ترین عامل کشت شالی و آبزی­پروری بمنظور پایایی اقتصاد روستاهای محدوده و پوشش گیاهی (کاشت درختان با نگاه برداشت اقتصادی کلان) با توجه به رقم توسعه روستاهای هر دهستان حائز اهمیت است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسدبیگی، آرش، احمدپوربرازجانی، محمود، ضیایی، سامان. (1394). بررسی نقش آب در کشاورزی پایدار. دومین کنفرانس بین المللی توسعه پایدار، راهکارها و چالش­ها با محوریت کشاورزی- تبریز، 1-14.
استعلاجی، علیرضا و جعفری، محمد. (1393). نقش عوامل طبیعی در آرایش فضایی سکونتگاه­های روستایی شهرستان ماهنشان. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، (10)3،29-40.
بدری، سید علی و رکن الدین افتخاری، عبدالرضا. (1382). ارزیابی پایداری: مفهوم و روش، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، (69) ، 9-34.
بوچانی محمدحسین، افراسیابی محمدصادق، یوسفی حسین، عبادتی ناصر(1396). تأثیر منابع آب در توسعه ی پایدار نواحی روستایی بخش ززوماهروی شهرستان الیگودرز. اکوهیدرولوژی.
بوچانی، محمدحسین، نظری، الهام، دلنواز، نازنین. (1397). واکاوی نهادی- حقوقی قدرت­سپاری به مدیریت محلی در ایران. مجله پژوهش­های جغرافیای سیاسی، 11، 59-85.
پاپلی یزدی، محمدحسین. (1390).  نظریه­های توسعه روستایی، تهران: انتشارات سمت.
ریاحی، وحید و مومنی، حسن (1394)، تحلیل توان منابع آب زراعی در نواحی روستایی شهرستان بوئین و میاندشت. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، (3)13، 153-171.
رجایی، عبدالحمید. (1392). کاربرد ژئومورفولوژی در آمایش سرزمین و مدیریت محیط، تهران: نشر قومس.
سعیدی، عباس، (1389). مبانی جغرافیای روستایی. تهران: انتشارات سمت.
سلطانی مقدس ، ریحانه (1392) .مطالعات محیطی در نواحی روستایی.دانشگاه پیام نور.تهران
صابونی، محمود، شاهنوشی، ناصر، دانشور، محمود، ثانی، علیرضا. (1399). تحلیل اثرگذاری­های اعتبارات خرد بر مولفه­های توسعه پایدار روستایی: به کارگیری رهیافت رگرسیون جورسازی برپایه نمره تمایل و الگوریتم بوت استرپ. مجله اقتصاد کشاورزی، (1)14، 51-93.
صادقی، زهرا، صنایعیان، هانیه. (1394). الگوهای کالبدی معماری با رویکرد پایداری اجتماعی در مجتمع مسکونی. دومین کنفرانس بین­المللی پژوهش در مهندسی، علوم و تکنولوژی، 1-18.
ضیاءتوانا، محمدحسن و شمس­الدینی، علی. (1389). کارکردهای شهری در توسعه روستایی، مورد: نورآباد و روستاهای پیرامون. فصلنامه جغرافیای انسانی، 2(3)، 45-61..
کاظمیه، فاطمه، حسین زاد، جواد، دشتی، قادر و غفوری، هوشنگ. (1393). تحلیل شاخص­های مؤثر در توسعه کشاورزی و مدیریت منابع آب سکونتگاه­های روستایی مورد مطالعه: دشت تبریز. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، (2)3، 1-15.
فراهانی،حسین و خوشرفتار، رضا (1392). نقش مدیریت منابع آب در توسعه پایدار روستایی (مطالعه موردی: دهستان دزلی، شهرستان سروآباد). مطالعات جغرافیایی زنجان، (3)1، 101-118.
قاسمیلو، محمود، محمدی یگانه، بهروز، فراهانی، حسین. (1398). تحلیل و بررسی نقش منابع آب در روند توسعه و پایداری روستاها (مورد مطالعه: روستاهای استان زنجان). چهاردهمین گنگره انجمن جغرافیایی ایران، 1265-1277.
محمدی یگانه. (1390). ارزیابی بهره­برداری از منابع آب در مناطق روستایی مورد مطالعه: محور روستای اندآباد بالا مهرآباد شهرستان زنجان. دومین کنفرانس ملی پژوهش­های کاربردی منابع آب ایران، 1-19.
مشهودی، سهراب. (1389). قابلیت­سنجی زمین روستایی. انتشارات بنیاد مسکن.
Afrakhte, H., Hajipoor, M., Gorzin, M., & Nejati, B. (2013). The place of sustainable agricultural development in Iran’s development plans (case: five years after the revolution). Journal of Strategic and Macro Policy, 1(1), 43-62.
Rezvani, M., Darban astaneh, A., & Ahmadabadi, H. (2016). Analysis of the effects of micro-credits on Sustainability of rural economy (Case study: Mehr-e-Imam Reza fund-case in Neyshabour County. Journal of Geography and Regional Development (Peer-Reviewed), 13(1), 209-233.
Saniheidary, A. R. (2017). The Role of Microfinance on Indicators of Sustainable Rural Development (Case study: Selected Villages of Torbat e Jam), Master Thesis of Agricultural Economics Faculty of Agricultural. Ferdowsi University Of Mashhad.
Saniheidary, A. R., Daneshvar Kakhki, M., Shahnoushi, N., Sabouhi Sabouni, M. (2019). The Role of Microcredit in Sustainable Rural Development: A Case Study of Selected Villages of Torbat-e-Jam County of Iran. Village and Development, 22(3), 125-154.
Zeller, M. (2006). Rural Development Theory and Policy. Germany University of Hohenheim.

  • تاریخ دریافت 25 آبان 1399
  • تاریخ بازنگری 02 آذر 1400
  • تاریخ پذیرش 16 اردیبهشت 1400
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403