مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

رتبه بندی و تحلیل درجه توسعه یافتگی استان های کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیای دانشگاه کوثر ,بجنورد، ایران
2 دانشجوی دکتری جغرافیای طبیعی گرایش اقلیم شهری, دانشگاه حکیم سبزواری ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
مقدمه:  توزیع نامتوازن امکانات و فعالیت­ها و همچنین وجود نابرابری­ها در بین استان­ها و درون هر استان همیشه مورد توجه سازمان­ها و نهادهای اجتماعی و اقتصادی کشور بوده است. تعیین و اندازه گیری سطح توسعه­یافتگی می­تواند موقعیت­ها و کاستی­های موجود را شناسایی کند و از طرف دیگر به مدیران و برنامه­ریزان در برنامه­ریزی برای آینده و انتخاب بهترین راه­حل­ها کمک کند.
هدف:  رتبه­بندی و شناخت استان­های محروم در شاخص­های اقتصادی، اجتماعی و زیربنایی و تعیین درجه محرومیت در استان­های کشور هدف ما در این مطالعه می­باشد.
روش شناسی:  در این پژوهش که از نوع توصیفی-تحلیلی می­باشد به منظور تعیین و رتبه­بندی استان­ها سه مرحله کار انجام شده است. ابتدا از طریق خبرگان اقدام به انتخاب و تعیین وزن شاخص­ها صورت گرفته و در مرحله بعد با استفاده از روش آنتروپی شانون درجه اهمیت شاخص­ها به دست آمده است. پس از تعیین درجه اهمیت در مدل تاپسیس رتبه­بندی شاخص­ها و به تبع آن رتبه­بندی محرومیت در استان­ها صورت گرفته است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  محدوده پژوهش در این مطالعه تمام استان­های کشور می­باشد.
یافته­ها و بحث:  یافته­ها حاکی از آن است که استان تهران در شاخص­های زیربنایی و اقتصادی با فاصله از سایر استان­ها در رتبه اول قرار دارد. در حالی که در شاخص اجتماعی شاخص به سمت نرمال حرکت کرده و اکثر استان­ها حول میانگین کشور قرار دارند.
نتیجه­گیری:  نتایج  این مطالعه نشان می­دهد که استان تهران برخوردارترین استان می­باشد. و پراکندگی استان­های محروم بیشتر در نوار مرزی شرق و غرب کشور و استان­های برخوردار در نواحی مرکزی کشور قرار دارند.  
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسماعیل­زاده، حسن، شمسی صالح­پور، یعقوب اسماعیل­زاده، 1395، تحلیل سطح توسعه­یافتگی شهرستان­های استان البرز، برنامه­ریزی آمایش و فضا، دوره بیستم، شماره 3،ص 12.
اصغری زاده، عزت الله، محسن ذبیحی جامخانه، 1391، ارزیابی و رتبه­بندی میزان توسعه­یافتگی مناطق روستایی با استفاده از تکنین تصمیم­گیری چند شاخصه (مطالعه موردی: دهستان­های شهرستان ساری)، مجله پژوهش و برنامه­ریزی روستایی، شماره سوم. ص36.
بنیاد برکت، 1396، اطلس مناطق محروم کشور سطح­بندی و پهنه­بندی مناطق محروم کشور و مزیت­های نسبی این مناطق، صص 6-18.
بهرامی، رحمت­الله، خلیل عطار، 1390، تحلیلی بر درجه توسعه­یافتگی شهرستان­های استان آذربایجان غربی، چشم­انداز جغرافیایی، سال ششم، شماره 16، ص6.
تصویب نامه در خصوص تعیین مناطق محروم و کمتر توسعه­یافته در امور حمایتی،1388، مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
ثقفی اصل، آرش، اسفندیار زبردست و حمید ماجدی، 1392، کاربرد تکنیک تاپسیس در رتبه­بندی پروژه­های طراحی شهری تهران با رویکرد سنجش تحقق­پذیری، نشریه هنرهای زیبا، دوره 18، شماره4، ص 75.
جعفری، فیروز، سونیا کرمی، افشار حاتمی، هانیه اسدزاده، 1399، تحلیل فضایی توسعه منطقه­ای کشور بر مبنای شاخص­های اجتماعی، آمایش سرزمین، دوره 12، شماره اول،صص 1-28.
خاتمی فیروزآبادی، محمدعلی، ستار حمزه جونقانی، تصمیم­گیری چند معیاره در مدیریت، سازمان مدیریت صنعتی،1392.
خاکپور، براتعلی ، مسعود داوری نژاد مقدم، 1393، سنجش میزان توسعه اقتصادی استان­های کشور و شناخت جایگاه خراسان رضوی با استفاده از روش تحلیل خوشه­ای (Cluster)، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشنامه خراسان بزرگ، سال پنجم، شماره 16، صص 49-57.
رحیمی، محمد، امین کاکا دزفولی، انیس کاکادزفولی، 1396، سنجش میزان توسعه­یافتگی استان­های کشور از نظر شاخص آموزشی با استفاده از تکنیک­های تصمیم­گیری چند شاخصه، مطالعات برنامه­ریزی آموزشی، دوره 5، شماره 10،صص11-29.
رسولی، مجتبی، علیرضا استعلاجی، مجید ولی شریعت پناهی، 1397،سطح بندی سکونتگاه­های روستایی شهرستان ساوه از نظر میزان محرومیت ودرجه توسعه­یافتگی با استفاده از شاخص ناموزون موریس، فصلنامه نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، سال دهم، شماره دوم، صص 203-216.
ریاحی، وحید و جوان، فرهاد. (1396). تحلیل و طبقه‌بندی سطوح توسعه‌یافتگی در راستای برنامه‌ریزی راهبردی نواحی روستایی شهرستان تالش. فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش­های نو در جغرافیای انسانی, 9(3), 145-179.
زیاری، کرامت­الله، اکبر محمدی، خلیل عطار، 1391، بررسی درجه توسعه یافتگی شهرستان­های کشور و رابطه آن با نرخ شهرنشینی، مجله علمی تخصصی برنامه­ریزی فضایی، سال اول، شماره سوم، صص 1-16.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی خراسان جنوبی، 1398، رتبه­بندی استان­های کشور ازدیدگاه شاخص­های فرابخشی و بخشی.
 مرکز آمار ایران، 1397، سالنامه آماری کشور.
سخایی، عمادالدین، فاطمه فهیمی فر، فرزاد فهیمی فر، 1394، پایش عملکرد و رتبه­بندی استا­ن­ها بر اساس شاخص­های حوزه وزارت امور اقتصادی و دارایی، مجله اقتصادی، سال پانزدهم، شماره های 11 و 12، صص 5-26.
سجادیان، ناهید، نعیم اکرمی،1397، سنجش میزان برخورداری استان‌های مرزی کشور از شاخص­های توسعه با استفاده از مدل‌های تاکسونومی‌عددی و تاپسیس، فصلنامه آمایش محیط، دوره 11، شماره 41، صص 47-70.
شیخ السلامی، علیرضا، مریم بیرانوندزاده، 1388، مطالعه تطبیقی و سنجش درجه توسعه­یافتگی استان لرستان، فصلنامه جغرافیایی چشم انداز زاگرس، سال اول، شماره 1، صص 19-32.
شیخ بیگلو، رعنا، مسعود تقوایی، 1392، ارزیابی سطح توسعه­یافتگی شهرستان­های کشور با استفاده از روش­های تصمیم گیری چند شاخصه، فصلنامه بین المللی انجمن جغرافیای ایران، سال یازدهم، شماره 39، صص138-157.
صادقی روشن، محمد حسن، 1395، کاربرد مدل آنتروپی شانون در پهنه بندی توسعه یافتگی شهرستانهای استان یزد از دیدگاه بیابانزدایی، فصلنامه ی علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، سال شانزدهم، شماره 45 ، صص 113-133.
طحاری مهرجردی، محمد حسین، حمید بابایی میبدی، علی مروتی شریف آبادی،1391، رتبه­بندی استان­های کشور جمهوری اسلامی ایران از لحاظ دسترسی با شاخص­های بخش بهداشت و درمان، مدیریت اطلاعات سلامت، دوره نهم، شماره سوم، صص 356-369.
فرجی، محمدامین، سید علی حسینی، محمد ظهیری، سیده مریم حسینی، 1398، سطح­بندی و سنجش درجه­ی توسعه یافتگی شهرستان­های استان آذربایجان غربی با استفاده از تکنیک­های برنامه­ریزی، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال شانزدهم، شماره 6، ص 38.
گودرزی، مصطفی، زینب شاغری، 1392، رتبه­بندی استان­های کشور به لحاظ بهره­مندی از شاخص­های اجتماعی- فرهنگی به روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی، کنفرانس بین المللی مدیریت چالش­ها و راهکارها، شیراز.
مرادی مسیحی، واراز، مانی طالبی،1396، تحلیل فضایی محرومیت­های توسعه­یافتگی مطالعه موردی: شهرستان­های استان گیلان، پژوهش­های جغرافیای انسانی،دوره 49، شماره،1،ص 68-55.
 Abedini Asghar and Khalili Amin (2019), Determining the capacity infill development in growing metropolitans: A case study of Urmia city, Journal of Urban Management, Volume 8, Issue 2, August 2019, Pages 316-327
Berke Philip R.(2002), Does Sustainable Development Offer a New Direction for Planning? Challenges for the Twenty-First Century, Journal of Planning Literature, Vol. 17, No. 1 (August 2002), pp21-36.
Zhang Zhuoni, W K Yeung Jerf and Kim Tae Yeun (2018), Rural to urban migration and distributive justice in contemporary China, Asian and Pacific Migration Journal 2018, Vol. 27(1) 80–100
Mortensen Jonas, Jonsbak Rohde Frederik, Rovsing Kristiansen Klaus, Kanstrup Clausen Maria and Lubanski Marianna(2011), Danish Smart Cities :sustainable living in an urban world, An overview of Danish Smart City competencies, Copenhagen Cleantech Cluster.
Cochrane By Joe (2010), urban planning laboratory, Development asia a publication the Asian development bank, year III, number VI.

  • تاریخ دریافت 02 اسفند 1399
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1400
  • تاریخ پذیرش 20 اردیبهشت 1400
  • تاریخ انتشار 01 دی 1401