مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل شاخص‌های پایداری فضای شهری در کلانشهر تهران با رویکرد عدالت فضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی گروه جغرافیا،دانشگاه پیام نور،تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری،دانشگاه کردستان،سنندج،ایران
10.22034/jget.2024.129963
چکیده
مقدمه:  از آنجایی که سیاست­های تخصیص و توزیع منابع در شهرها، توسط برنامه­ریزان و مدیران شهری صورت می­گیرد، بنابراین مسئولان شهر­های اسلامی، مجریان اصلی اجرای عدالت فضایی و سیاست­های اجرایی رفاه اجتماعی در شهرها هستند. نابسامانی نظام توزیع مراکز امکانات و خدمات در فضاهای شهری زمینه­ساز نابرابری اجتماعی شهروندان در برخورداری از این خدمات شده است. تحلیل نابرابری­ها در سطح مناطق شهری، نقطه شروع خوبی برای شناخت وضعیت نامتوازن شهرها می­باشد.
هدف:  هدف پژوهش حاضر تحلیل و سنجش میزان پایداری فضایی کیفیت محیط در مناطق 22 گانه کلانشهر تهران است.
روش شناسی:  پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی و شیوه گردآوری داده­ها اسنادی می­باشد. همچنین از مدل­های کمی و تصمیم­گیری VIKOR، ضریب همبستگی، آنتروپی شانون و سیستم اطلاعات جغرافیایی  Arc Gisاستفاده شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  مناطق 22 گانه کلانشهر تهران است.
یافته­ ها و بحث: یافته ­های پژوهش نشان می­دهد شاخص­های پایداری فضایی کیفیت محیط به صورت متوازن توزیع نشده و تفاوت چشمگیری بین مناطق کلانشهر تهران از نظر برخورداری از شاخص­های پایداری ملاحظه می­شود. نتایج مدل بیانگر این است که، منطقه 21 و منطقه 18 کلانشهر تهران با ضریب پایداری محیطی به ترتیب(118/0) و (177/0) در رتبه اول و دوم قرار گرفته­اند. منطقه 10 کلانشهر تهران با ضریب(627/0 )در رتبه 20 قرار دارد، منطقه 8 کلانشهر تهران با ضریب(650/0) در مرتبه 21 و در نهایت منطقه 13 تهران با ضریب پایداری محیط(664/0) در مرتبه 22 قرار گرفته است.
نتیجه­ گیری: با توجه به نتایج این پژوهش مدیران و برنامه­ریزان کلانشهر تهران می­توانند با تغییر سیاست و اصلاح بودجه­بندی فضایی- مکانی، نابرابری­های فضایی و ناپایداری محیطی را تقلیل دهند و در نتیجه محیط شهری پایدارتری را در ابعاد مختلف برای شهروندان کلانشهر تضمین کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسماعیل­زاده، حسن؛ کرباسی، پوران، روی­دل، جابر، افضلی، افضلی، زهرا (1395). تحلیل­فضایی پراکنش جمعیت و خدمات شهری از منظرعدالت اجتماعی با استفاده از روش ترکیبی (مطالعه­موردی: شهر بناب)، پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، دوره­ی چهارم، شماره 2، صص: 260- 241.
احمدی، محمد، شمسی پور، علی اکبر (1399). تحلیل توزیع خدمات عمومی با رویکرد عدالت فضایی (مطالعۀ موردی: شهر بجنورد). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 8(1)، 73-98.
اطهاری، کمال .(1381). عدالت در فضا، فصلنامه هفت شهر، سال سوم، شماره 9 و 10، صص: 32- 25.
بحرینی، حسین. 1386، فرآیند طراحی شهری، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
بزی، خدارحم، معمری، ابراهیم .(1395). تبیین و تحلیل نابرابری­های خدمات توسعه سلامت و بهداشت با استفاده از روش­های تصمیم­گیری چند معیاره(نمونه موردی: استان گلستان)، جغرافیا و توسعه، شماره 49، صص116-97.
پورطاهری، مهدی وحمدالله، سجاسی قیداری، طاهره، صادقلو، .(1389). سنجش و اولویت بندی پایداری اجتماعی در مناطق روستایی، با استفاده از تکنیک رتبه بندی بر اساس تشابه به حل ایده آل فازی (مطالعه موردی : دهستان حومه بخش مرکزی شهرستان خدابنده)، پژوهش­های روستایی، سال اول، شماره 1
پورطاهری،مهدی. (1389). کاربرد روشهای تصمیم گیری چند شاخصه در جغرافیا،تهران
پیله­ور، علی­اصغر.(1395). ارزیابی تعیین رویکرد سیاسی در نابرابری شهری- ناحیه­ای مطالعه موردی: خراسان شمالی، مجله امایش جغرافیایی فضا، سال ششم، شماره بیست­و دوم، صص 77-90.
حاتمی نژاد، حسین؛ مهدیان بهنمیری، معصومه ؛ مهدی، علی .(1391). بررسی و تحلیل عدالت فضایی برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی با استفاده از مدل­های Topsis، Morris و Taxonomy (شهرستان­های استان مازندران)، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال دوم، شماره مسلسل پنجم، صص 97-75.
حبیبی، کیومرث؛ علیزاده، هوشمند؛ مرادی­مسیحی، وارز؛ ولدبیگی، سوان؛ وفایی، ساسان .(1390). بررسی و تحلیل وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی شهر سنندج، فصلنامه آرمان شهر، شماره 7، پاییز و زمستان 1390، صص: 112 – 103.
حکمت­نیا، حسن، موسوی، میرنجف .(1392). کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه ریزی شهری و ناحیه ای، انتشارات قومس، تهران.
صالحی، رحمان؛ رضاعلی، منصور .(1383). ساماندهی فضایی مکان آموزشی (مقطع متوسطه) شهر زنجان به کمک GIS، پژوهش­های جغرافیایی، دوره­ی سی و هفتم، شماره 52، صص: 135 – 123.
ضرابی، اصغر؛ موسوی، میر نجف .(1389). تحلیل فضایی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی شهری یزد»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، ش 97.
محمدی، جمال.(1381). تحلیلی بر مفاهیم کمی و نقش آن در برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، مجله فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، سال دوم، صص61-42.
محمودزاده، حسن، عسکرنژاد، رقیه، رضازاده، زهرا (1395). تحلیل توزیع فضای سبز شهری با رویکرد عدالت فضایی (مطالعۀ موردی: شهر اردبیل). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(4)، 691-715.
نظم فر، حسین؛ عشقی چهار برج، علی؛ منتظر، فرهاد .(1395). سنجش عدالت فضایی در پراکنش توسعه (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان اردبیل)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال 5، شماره 19، صص 7-22.
یعقوبی، داود .(1368). درک ایرانیان از عدالت، چاپ اول، انتشارات جامعه شناسان، تهران.
Ataii, mohammad .(2010). multi criteria decision making, shahrood industrial university publications, first edition . (in persian).
Bromberg, A. (2007). Why Spatial Justice. Critical Planning, 14.
Hall ,p. (1996). cities of tomorrow,Oxford press.
Lees, N. "Inequality as an Obstacle to World Political Community and Global Social Justice", Oxford University, Paper to be Presented at the SGIR, 7th Annual Conference on International Relations, Sweden, September 9-11, 2010.
Opricovic, S., .(1998). Multi-criteria Optimization of Civil Engineering Systems. Faculty of Civil Engineering, Belgrade.
Opricovic,S, Tzeng G.H .(2004). Decision Aiding Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS, European Journal of Operational Research 156.
Poorahmad, ahmad and khaliji, mohammad ali .(2014). benchmarking the urban services analysis using the VIKOR technique (case study: Bonab), spatial planning magazine, fourth period, number 2, pages 1- (in persian).
Ramachandrana, L., Alagumurthib, N., .(2013). Lean manufacturing facilitator selection with vikor under fuzzy environment, international journal of current engineering and technology, vol. 3, 2277– 4106.
Soja, E.(2008). The city and justice spatial, The conference spatial justice, Paris, Nanterra.
Vlahov, D. Galea. S. Gibble, E., Freudenberg, N.(2005). Perspectives on urban health condition and population health", Cadernos de Saude Public, 21: 949 -957.
Wei-wen, W.) 2009). Applying dea and pls path modeling for efficiency evaluation, vol. 8, 1228-1237.
Wonga, B. K., Vincent, S.L,  .(2011). A survey of the application of fuzzy set theory in production and operations management: 1998–2009, international production economics, vol. 129, 157–168.

  • تاریخ دریافت 19 بهمن 1398
  • تاریخ بازنگری 29 مرداد 1400
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1400
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1402