تحلیلی بر تاثیر پراکندگی چشم اندازهای شهری در سطح برخورداری محلات از خدمات(مورد مطالعه: نورآباد ممسنی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

امروزه تحلیل پراکنش مکانی، ویژگی‌های ساختاری شهرها و نیز مدل‌سازی و پیش‌بینی تغییرات زمانی - مکانی آن‌ها به یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی تبدیل شده است. پراکندگی شهری، یک نوع رشد نامطلوب شهری است که یکی از نگرانی‌های عمده برنامه‌ریزان و مدیران شهری می‌باشد. در دهه‌های اخیر، تجزیه و تحلیل رشد شهری از دیدگاه‌های مختلف به دلایل بسیاری به یک عملیات اساسا ضروری تبدیل شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی سعی دربررسی تاثیرات پراکندگی شهری بر میزان برخورداری نواحی از خدمات شهری دارد. بدین منظور با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیاره تاپسیس و آنتروپی شانون به ارزیابی و برخورداری این محلات از خدمات شهری پرداخته و از مدل هلدرن برای بیان درصد رشد نامتوازن و یا متوازن استفاده شده است. نتایج تحقیق حاکی ازآن است که اختلافات فاحشی از نظر میزان برخورداری از امکانات بین محلات شهر نورآباد مشاهده می‌شود. به طوری‌که محلات مرکزی شهر یعنی محله یک با نمره 622/0 و محله دو از ناحیه دوم شهری با نمره 517/0 که دارای شکلی متمرکز است در سطح برخوردار قرار می‌گیرند، در صورتی که محلات اسکان عشایر و دوراهی مثل محله پنجم که از مرکز شهر فاصله گرفته با نمره 268/0 در رده محروم از امکانات و خدمات شهری قرار دارند. به عبارتی نوعی عدم تعادل بین محلات و نواحی مختلف شهر از نظر دسترسی به خدمات متفاوت وجود دارد. و بیشترین سطح برخورداری شامل محلات متراکم و مرکزی شهر می‌باشد. و کمترین امکانات در محلات پراکنده‌ی شهری مشاهده می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


امیری فهلیانی، محمدرضا،(1390)، امکان­سنجی توسعه گردشگری شهرستان ممسنی با تاکید بر شهر نورآباد، پایان­نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز
ایراندوست، کیومرث، حبیبی، کیومرث و خندان،(1397)، عوامل موثر بر پراکنده رویی شهری در شهرهای ایران(نمونه موردی؛ شهر رشت)، فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا، سال هشتم، شماره مسلسل بیست و هشتم
پارسی، حمیدرضا، فرمهینی فراهانی، بهراد،(1393)، تحلیل پدیده پراکنده­رویی شهری در دامنه­های شهرهای بزرگ(مورد نطالعه؛ دامنه های شمالی اصفهان)، فصلنامه مطالعات شهری، شماره دهم
پوراحمد، احمد؛ مهدی، علی؛ مهدیان بهنمیری، معصومه(1396)، مطالعه و بررسی روند و گسترش کالبدی ـ فضایی شهر قم با استفاده از مدل­های آنتروپی شانون، هلدرن و جینی، فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا(برنامه­ریزی منطقه­ای)، شماره 7(4)
حبیبی فهلیانی، حسن، ( 1373)، ممسنی در گذرگاه تاریخ ، شیراز، انتشارات نوید
حسین زاده دلیر، کریم، قربانی، رسول و شکری فیروزجاه، پری،(1388)، تحلیل و ارزیابی کیفی سنجه های پایداری شهری در شهر تبریز، مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای، سال اول، شماره دوم، صص 18-1
حسینی، سیدعلی، میره ای، محمد و حسینی، محمد،(1398)، بررسی و تحلیل پراکنده رویی شهری با تاکید بر تحولات تقسیمات سیاسی(مورد مطالعه: شهر قم)، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، سال ششم، شماره بیست و یک
رهنمایی، محمد تقی، مجموعه مباحث و روشهای شهرسازی ، 1369، انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی
 شمس، مجید و حجی ملایری، پریسا(1388)، توسعه فیزیکی و تاثیر آن در تغییرات کاربری اراضی­شهر ملایر(1365-85)، فصلنامه­جغرافیایی آمایش، شماره 7، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر.
شمس الدینی، علی، کیانی، پریا و محمدرضا امیری فهلیانی،(1395)، تحلیلی بر قابلیتها و محدودیت­های توسعه فیزیکی شهر نورآباد ممسنی؛ با تأکید بر شاخص­های شهر سالم در مدل SWOT،  نشریه پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال هفتم، شماره بیست و ششم
شیخی، حجت، ذاکر حقیقی، کیانوش و منصوری، سحر(1392)، بررسی پراکنده روی شهر بروجرد و راهکارهای توسعه درونی آن، مجله پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال چهارم، شماره پانزدهم، صص 56- 37
عسکری، مهدی،(1390)، تحلیلی بر شاخص­های کمی و کیفی شهر نورآباد، پایان­نامه کارشناسی ارشد جغرافیا ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد
موسوی، میرنجف، آهار، حسن، منوچهری میاندوآب، ایوب و قیصری، حدیثه،(1397)، تحلیل اثرات رشد پراکنده­رویی شهری بر سرمایه اجتماعی(مورد مطالعه: شهر مراغه)، فصلنامه شهر پایدار، دوره 1، شماره 3
ﻣﻬﻨﺪﺳﻴﻦﻣﺸﺎورامکو (1379). ﻃﺮحﺟﺎﻣﻊﺷﻬﺮﻧﻮرآﺑﺎد ممسنی، جلد اول، شیراز.
 مرکز آمار ایران (1385،1375). سرشماری عمومی نفوس مسکن شهرستان ممسنی، شهر نورآباد، تهران.
ندایی طوسی، سحر، باقری، باقر(1396)، تبیین پدیده ی پراکنده رویی در منطقه های کلانشهری؛ مورد مطالعه؛ منطقه ی کلانشهری شیراز، فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره 47، تابستان
Abudu, D.; Echima, R. & Andogah, G (2018), Spatial assessment of urban sprawl in Arua Municipality, Uganda. The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science, 7 December 2018.
Afriyie, K., Abass, K., & Adjei, P. O. W. (2019). Urban sprawl and agricultural livelihood response in peri-urban Ghana. International Journal of Urban Sustainable Developm ent, 1-17.
Alberti, M., Booth, D., Hill, K., Coburn, B., Avolio, C., Coe, S., et al., 2007. The impact of urban patterns on aquatic ecosystems: an empirical analysis in Puget lowland sub-basins. Landscape Urban Plan. 80, 345–361 
Amarawichrama, Susantha , Singhapathirana,P & Rajapaksha, N,(2015), Defining Urban Sprawl in the Sri Lankan Context: With Special Reference to the Colombo Metropolitan Region, Journal of Asian and African Studies, 1–25
Ambarwati, Lasmini, Verhaeghe, Robert & J. Pel, Adam(2014), Controlling Urban Sprawl with Integrated Approach of Space- Transport Development Strategies, Procedia - Social and Behavioral Sciences 138, 679 – 694
Bhatta, Basudeb,(2010), Analysis of Urban Growth and Sprawl from Remote Sensing Data, Springer Heidelberg Dordrecht London New York
Banister, D. (1996). Energy, quality of life and the environment: the role of transport. Transport Reviews, 16 (1), 23-35.
Clark, D. (1982). Urban Geography: An Introductory Guide. Taylor & Francis, London, p. 231.
Daniel, R., 1998. Landscape Indices as Measures of the Effects of Fragmentation: Can Pattern Reflect Process? Doc Science Internal Series 98. Department of Conservation, PO Box 10-420, Wellington, New Zealand.
Diamantini, Corrado & Zanon, Bruno,(2000), Planning the urban sustainable development The case of the plan for the province of Trento, Italy, Environmental Impact Assessment Review, 20, 299–310
Duncan, J. (1989). The Search for Efficient Urban Growth Patterns: A Study of the Fiscal Impacts of Development in Florida. Tallahassee: Florida
Ewing, R. (1997). Is Los Angeles-style sprawl desirable? Journal of the American Planning Association, 63(1), 107–126.
Ehrlich, M., Hilber, C. & Schöni, O. (2018), Institutional settings and urban sprawl: Evidence from Europe. Journal of Housing Economics, Volume 42, December 2018.
Forman, R.T.T. (1995). Land Mosaics: The Ecology of Landscapes and Regions. Cambridge University Press, Cambridge.
Galster G, Hanson R, Wolman H, et al. (2001) Wrestling sprawl to the ground: Defining and measuring an elusive concept. Housing Policy Debate 12(4): 681–717.
Harvey, R.O. and Clark, W.A.V. (1965). The nature and economics of urban sprawl. Land Economics, 41(1), 1–9.
Heimlich, R.E. and Anderson, W.D. (2001). Development at the Urban Fringe and Beyond: Impacts on Agriculture and Rural Land. ERS Agricultural Economic Report No. 803, p. 88.
Herzog, Lawrence A,(2015), Global Suburbs, Urban Sprawl from the Rio de Janeiro, First published  by Routledge
Hortas-Rico, Miriam &  Solé-Ollé, Albert,(2009),  Does Urban Sprawl Increase the Costs of Providing Local Public Services? Evidence from Spanish Municipalities,Urban studies
Kabila Abass, Daniel Buor, Kwadwo Afriyie, Gift Dumedah, Alex Yao Segbefi, Lawrence Guodaar, Emmanuel Kofi Garsonu, Samuel Adu-Gyamfi, David Forkuor, Andrews Ofosu, Abass Mohammed, Razak M. Gyasi,(2020), Urban sprawl and green space depletion: Implications for flood incidence in Kumasi, Ghana, International Journal of Disaster Risk Reduction, DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101915
Sag, Neslihan; Karaman, Aykut (2014) : A solution to urban sprawl:
Management of urban regeneration by smart growth, 54th Congress of the European Regional Science Association: "Regional development & globalisation: Best practices", 26-29 August, St. Petersburg, Russia, European Regional Science Association (ERSA), Louvain-laNeuve
Sierra Club (2000) Sprawl Costs Us All: How Your Taxes Fuel Suburban Sprawl. Report Spring 2000.
Terzi, F., Bolen, F. (2012). The Potential Effects of Spatial Strategies on Urban Sprawl in Istanbul. Urban Studies, 49 (6), 1229-1250.
United Nations (2005a). World Urbanization Prospects: The 2005 Revision. Pop. Division,Department of Economic and Social Affairs, /WUP2005/2005wup.htm.