مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

مسیریابی بهینه امدادرسانی در بافت‌های کالبدی آسیب‌پذیر به‌منظور تخلیه اضطراری جمعیت به‌هنگام حوادث ناگهانی (مطالعه موردی: شهر سقز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم پایه، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2 استادیار گروه علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
3 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری‌، گروه علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
4 مربی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری‌، گروه علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
مقدمه: تخلیه­ی اضطراری افراد آسیب‌دیده، نجات‌یافتگان از آسیب یا در معرض آسیب به مناطق امن از فعالیت‌های اصلی و مهم، بعد از وقوع حوادث غیرمترقبه به شمار می­رود
هدف: پژوهشی حاضر سعی بر تحلیل و بررسی مسیر بهینه امدادرسانی به‌منظور تخلیه اضطراری آسیب­دیدگان به مناطق امن، از بافت­های آسیب­پذیر شهر سقز به هنگام حوادث ناگهانی داشته است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر به روش توصیفی­- تحلیلی انجام‌شده است و اطلاعات موردنیاز از طریق کتابخانه‌ای (طرح­های تفصیلی، جامع شهری، آمارنامه‌ها) و برداشت میدانی اخذ گردیده است. بدین منظور آسیب­پذیری کالبدی محلات با استفاده از مدل Saw اولویت­بندی شده و در وهلۀ بعدی با استفاده از مدل تحلیل شبکه مسیرهای بهینه جهت امداد­رسانی و تخلیه اضطراری جمعیت به نقاط امن تعیین‌شده است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش شهر سقز دومین شهر بزرگ استان کردستان است.
یافته­ ها و بحث: یافته­ ها نشان داده است که با توجه به رتبه­بندی تکنیک Saw محلات 1، 6، 18، 19، 16 و 17 که در قسمت مرکز، شمال شرقی و جنوب غربی شهر قرارگرفته­اند با آسیب­پذیری کالبدی بالا و از نقاط ناامن در برابر حوادث ناگهانی می­باشند و با استفاده از مدل تحلیل شبکه مسیرهای بهینه در محلات با آسیب‌پذیری کالبدی بالا به جهت رسیدن به ایستگاه‌های آتش‌نشانی، مراکز درمانی، بیمارستان و پارک­ها در دو مسیر 1 و 2 به‌عنوان مسیرهای اصلی و فرعی منتخب، به لحاظ عریض بودن و فاصله از جایگاه­های سوخت و رودخانه مشخص‌شده‌اند.
نتیجه ­گیری: بر اساس نتایج این تحقیق مسیرهای واقع‌شده در­ مسیر اصلی به لحاظ دسترسی و پهنای مسیرها و همچنین سرعت و زمان امدادرسانی بهترین گزینه جهت امداد­رسانی بوده­اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امین­زاده، بهرام و عادلی، زینب. (1393). سنجش میزان آسیب­پذیری بافت­های شهری در مواقع بروز بحران زلزله. هویت شهر، 20(8)، 5-16.
بازرگان، مهدی و امیرفخریان، مصطفی. (­1396). مسیریابی بهینه خودروهای امدادی در زمان وقوع حوادث با استفاده از الگوریتم مسیربایی در GIS مطالعه موردی: شهر مشهد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 32(3)، 35-51.
بهشتی­فر، جاسم. (1391). تحلیل توزیع فضایی­- مکانی خدمات بهداشتی - درمانی و مکان گزینی بهینـة آن (نمونـة موردی: مراکز درمانی و بیمارستانی شهر جهرم). پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه­ریـزی شـهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
جمالی، حسین؛ بشیری، مهدی و توکلی مقدم، رضا. (­1393). بررسی و حل مسئله امدادرسانی دوسطحی نقاط آسیب‌دیده از بحران، دو فصلنامه مدیریت بحران، 8، 5-22.
حسابی، حامد و ذوقیان، عباس. (1394). مسیریابی بهینه امدادرسانی به مصدومان زلزله با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی و مدل سه‌بعدی منطقه حادثه‌دیده. جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 26(1)، 181-190.
حیدری، اکبر. ­(1391). تحلیل­فضایی-کالبدی توسعۀ آتی شهر سقز با تأکید بر شاخص­های رشد هوشمند شهری با استفاده از مدل آنتروپی شانون. مجلۀ جغرافیا و توسعۀ شهری، 2، 68-94
حیدری­فر، محمدرئوف و محمودی، عبدالله. (1400). تحلیل آسیب­پذیری کاربری اراضی شهری جوانرود در برابر زلزله با استفاده از تحلیل شبکه و سیستم اطلاعات جغرافیایی. پژوهش­های جغرافیای انسانی، 53 (1)، 119-137.
دادبود، عبدالرضا و زنگی آبادی، علی. (1399). تحلیل تطبیقی آسیب­پذیری کالبدی بافت مرکز و پیرامون شهر گرگان در برابر زلزله. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 10(38)، 271-284.
ذوالفقاری، اکرم و کرکه آبادی، زینب. (­1392). مسیریابی هوشمند اکیپ­های امدادی با استفاده از الگوریتم تئوری بازی‌های نمونه موردی: شهر سمنان. مهندس حمل‌ونقل، 5 (1)، 19-32.
سرور، هوشنگ و کاشانی اصل، امیر. (1394). ارزیابی آسیب­پذیری کالبدی شهر اهر در برابر بحران زلزله. فصلنامه آمایش محیط، 34، 77-108.
سلیمی­سبحان، محمدرضا، عینالی، جمشید، جوان، فرهاد، و هاشمی، معصومه. (1397). مکان­یابی سکونتگاه­های روستایی جدید با ملاحظات پدافند غیرعامل (موردمطالعه: شهرستان قروه). پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 6(23 )، 135-158.
سماکوش، جعفر؛ عزمی، آئیژ؛ رمضان زاده، مهدی و نوری، مجتبی. (­1400). بررسی میزان تاب­آوری ساکنین نواحی روستایی استان کرمانشاه در مواجهه با بلایای طبیعی. فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، 11(1)، 24-37.
شریفی، سید محمدرضا؛ خادم­الحسینی، احمد؛ جلالی فراهانی، غلامرضا؛ گندمکار، امیر و مدیری خلیل­آبادی، مهدی. (1402). تحلیل فضایی مکان‌یابی اسکان موقت در شهر اصفهان با رویکرد پدافند غیرعامل. مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 18(3), 21-36.
صادقی، حجت و جوان، فرهاد. (1403). ارزیابی روستاهای گردشگری ایران از لحاظ آسیب‌پذیری ژئوفیزیکی با استفاده از سناریوهای فازی. پژوهش­های روستائی، 15(4)، 85-100.
صادقی، حجت و جوان، فرهاد. (1404). آسیب­پذیری روستاهای گردشگری ایران از لحاظ مخاطره زمین لغزش با استفاده از GIS. جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران)، 23(84)، 153-170.
طالعی، محمد؛ سعادت سرشت، محمد؛ منصوریان، علی و احمدیان، سمیّه. (1390). مسیریابی بهینه در محیط GIS برای تخلیه­ی اضطراری آسیب­دیدگان از حوادث ناگهانی. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 78، 83-100.
فلاحی، علیرضا و اسدی، سعیده. (1395). پهنه­بندی آسیب­پذیری کالبدی بافت کهن کرمان در برابر زلزله احتمالی با استفاده از نرم‌افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی و روش آنتروپی. فصلنامه دانش پیشگیری و مد‌‌‌‌یریت بحران، 6(2)، 149-159.
مرکز آمار ایران. (1395). آمار جمعیت شهر سقز.
مهدوی، داوود و هزاریان، الهام. (1396). ارزیابی و تحلیل آسیب­پذیری کالبدی سکونتگاه­های روستایی در برابر زلزله (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان یزد). نشریه برنامه­ریزی توسعه کالبدی، 2(4)، 27-45.
یوسفی، حامد؛ شمسایی زفرقندی، فتح الله و هاشمی فشارکی، جواد. (­1398). شناسایی نقش و ظرفیت سامانه مترو در تخلیه اضطراری شهر تهران و ارائه راه‌کارهای مدیریت بحران. نشریه علمی پدافند غیرعامل، 11(2)، 1-14.
Abdelghany, A., Abdelghany, K., Mahmassani, H. (2014). A hybrid approach formodeling crowd dynamics in large-scale pedestrian facilities. Transportation Research: Part A submitted for publication, 1-17.
Apte, A. (2009). Humanitarian Logistics: a new field of research and action. Foundations and Trends in Technology. Information and Operations Management.
Bera, S.,­ Guru, B., Oommen, T. (2020). Indicator-based approach for assigning physical vulnerability of the houses to landslide hazard in the Himalayan Region of India. Journal Pre-proof, 20, 1-38.
­Bernardini, G., Santarelli, S., Quagliarini, E., D'Orazio, M. (2017). Dynamic guidance tool for a safer earthquake pedestrian evacuation in urban systems, Computers. Environment Systems, 65, 151-161.
Bretschneider, S., Kimms, A. (2011). a basic mathematical model for evacuation problems in urban areas. Transportation Research Part a, 45, 523-539.
Brachman, M. L., Dragicevic, S. (2014), a spatially explicit network science model for emergency evacuations in an urban context, Computers, Environment and Urban Systems, 44, 15-26
Chen, J., Pei, T., Li, M., Song, C., Ma, T., Lu, F., Lung Shaw, Sh. (2020). An enhanced model for evacuation vulnerability assessment in urban areas, Computers. Environment Systems, 84, 1-12.
Kako, M., Steenkamp, M., Ryan, B., Arbon, P., Takada, Y. (2020). Best practice for evacuation centres accommodating vulnerable populations: A literature review. International Journal of Disaster Risk Reduction, 46, 1-17.
Liu, J., Chen, Y., Chen, Y. (2021). Emergency and disaster management-crowd evacuation research. Journal of Industrial Information Integration, 21, 1-12.
­Maxim, A., Olumide, F., Eren Erman, O., Ren, M., Walter, R., Thobias, S. (2019). Development of statistical models for improving efficiency of emergency evacuation in areas with vulnerable population.  Reliability Engineering and System Safety, 182, 233-249.
Rahman, M., Chen, N., Islamc, M.M., Dewan, A., Pourghasemi, H.R., Muhammad Ali Washakhf, R., Nepal, N., Tian, Sh., Faiz, H., Alam., M,  Ahmed, N. (2021). Location-allocation modeling for emergency evacuation planning with GIS and remote sensing: A case study of Northeast Bangladesh. Geoscience Frontiers, 12 (3), 1-16.
­Strader, S., Ash, K., Wagner, E., Sherrod, Ch. (2019). Mobile home resident evacuation vulnerability and emergency medical service access during tornado events in the Southeast United States. International Journal of Disaster Risk Reduction, 18, 1-43.
Yi, W., Özdamar, L., (2007). A Dynamic Logistics Coordination Model for Evacuation and Support in Disaster Response Activities. European Journal of Operational Research, 179(3), 1177-1193.
Zhao, Q., Han, L.,­ Luo, N. (2018). A proposed semi-quantitative framework for comprehensive risk assessment of urban hazard installations considering rescue. accessibility and evacuation vulnerability, Safety Science, 110, 192-203.

  • تاریخ دریافت 20 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 08 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 13 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404