مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی تطبیقی کارکرد شهرهای کوچک نوپا با تاکید بر موقعیت مکانی-فضایی نمونه موردی استان گلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، مربی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری .دانشگاه پیام نور تهران. ایران
3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
4 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
مقدمه: سیاست‌گذاران شهری دریافته‌اند؛ برای اینکه توسعه در محدوده سکونتگاه‌های انسانی صورت گیرد، شهرهای کوچک به عنوان حلقه اتصال بین روستاهای پیرامون و شهرهای بزرگتر باید در توسعه محلی، منطقه‌ای و ملی دیده شوند. چون این شهرها می‌توانند شکاف بین مناطق شهری و روستایی را برای ارتقاء موثر کیفیت شهرنشینی پرکنند.  
هدف: این مقاله با هدف تبیین و تحلیل، کارکرد شهرهای کوچک نوپا با تاکید بر موقعیت مکانی-فضایی این شهرها ­در استان گلستان انجام گرفت.
روش­شناسی: روش انجام پژوهش از لحاظ ماهیت، توصیفی-تحلیلی و از لحاظ هدف، کاربردی است. داده‌ها به روش پیمایشی و مبتنی بر پرسشنامه و مصاحبه جمع­آوری شد. جامعه‌ آماری شامل: تمام خانوار شهرهای کوچک نوپا و جامعه نمونه شامل 379 شهروند می­باشند.
قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی پژوهش، شامل تمام 14شهر کوچک نوپا هستند که بعد از انتزاع استان گلستان از مازندران در سال 1376 در سه‌ ناحیه(دشت شمالی، جلگه میانی و کوهستانی جنوب) به وجود آمدند.
یافته‌ها و بحث: یافته­ های پژوهش از منظر آزمون فریدمن نشان می­دهد، شهرهای کوچک نوپا در ناحیه دشت شمالی از نظر کارکرد(فرهنگی-مذهبی، ادارای- انتظامی، آموزشی) به ترتیب با میانگین رتبه‌ای (79/5، 36/5، 25/3) و ناحیه جلگه میانی از نظرکارکرد(بهداشتی-درمانی و مالی-تجاری) به ترتیب با میانگین(85/4، 31/3) بالاترین تغییرات کارکردی را تجربه کردند.
نتیجه­ گیری: نتیجه نهایی اینکه؛ هر چند در بین شهرهای کوچک نوپا، شهر مراوه در ناحیه دشت شمالی و شهر فاضل آباد در ناحیه جلگه میانی از نظر شاخص‌های کارکرد شهری، یک رابطه جدید و پایدار، در بین سکونتگاه‌های ناحیه خود به وجود آوردند؛ ولی برای رسیدن به یک وضعیت مطلوب و مناسب باید تمامی شهرهای کوچک نوپا بتوانند از تراوش توسعه کارکردی بهره‌مند شوند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدیان، رضا، محمدی، حمید، 1390، بافت­شناسی روستایی کشور، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایران، چاپ اول.
امیرانتخابی، شهرام،  1394، تحول کالبدی  فضایی روستاهای ساحلی گیلان( مطالعه موردی: حوزه زیباکنار) فصلنامه برنامه­ریزی کالبدی - فضایی، سال دوم، شماره 4.
آمار، تیمور 1394، تحلیل تحولات کالبدی سکونتگاه­های روستایی استان گیلان به منظور تدوین الگوی توسعه کالبدی، فصلنامه برنامه­ریزی کالبدی، دوره دوم، شماره 4.
آمار، تیمور ، 1385، بررسی و تحلیل گسترش خانه­های دوم در نواحی روستایی مطالعه موردی: بخش خورگام شهرستان رودبار، مطالعه سکونتگاه­های انسانی، دوره 1، شماره .1
آمار، تیمور، 1388، تحلیل جغرافیایی گسترش خانه‌‌های دوم در نواحی روستایی شهرستان بندر انزلی بعد از انقلاب اسلامی، مجله مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه‌‌های روستایی، دوره4، شماره 9 .
رکن الدین افتخاری، عبدالرضا و اسماعیل قادری.، 1381، نقش گردشگری روستایی در توسعه روستایی: نقد و تحلیل چهارچوب­های نظریه­های، فصلنامه مدرس - علوم انسانی، دوره 6، شماره 2.
رضوانی، محمدرضا، 1382، بررسی روند ایجاد و گسترش خانه‌‌های دوم در نواحی روستای شمال تهران، پژوهش‌‌های جغرافیایی، شماره45.
رضوانی، محمدرضا، 1387، توسعه گردشگری روستایی با رویکرد گردشگری پایدار، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران؛
عنابستانی، علی­اکبر، 1389، فرآیند شکل­گیری خانه‌‌های دوم روستایی و عوامل موثر برآن، مطالعه موردی: روستاهای ییلاقی غرب مشهد، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، شماره 107.
علیقلی­زاده فیروز­جانی، ناصر و قدمی، مصطفی و رمضان­زاده، مهدی، 1389، نگرش و گرایش جامعه میزبان به توسعه گردشگری در نواحی روستایی، مطالعه موردی: دهستان کلیجان، شهرستان تنکابن، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، شماره71.
بدری سیدعلی، رحمانی خلیل، سجاسی­قیداری مجید حسن پور امید، 1390، راهبردهای توسعه اکوتوریسم در شهرستان مریوان، فصلنامه پژوهش­های روستایی, تابستان 1390, دوره 2, شماره 2 (پیاپی 6).
تجلی، سید آیت الله، ۱۳۸۱، مروری بر برنامه های توسعه ، سیمای اقتصادی ، شماره 176.
دیری معصوم، مجتبی نجفی کانی علی اکبر ، 1382، برنامه­های توسعه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تاثیر آنها بر نواحی روستایی، پژوهش­های جغرافیایی، دوره  35، شماره  44. 
زیاری، کرامت ا...، 1387، جایگاه و نظام برنامه­ریزی منطقه­ای در روند برنامه­ریزی، انتشارات سمت.
سیدی مهسا خواجه شاهکوهی علیرضا، بزی خدارحم 1397، موانع و محدودیت­های توسعه پایدار گردشگری در شهر ساحلی تنکابن، آمایش جغرافیایی فضا،  دوره  8،  شماره  27. 
شریف­زاده، ا، مراد نژاد، 1381، توسعه پایدار و گردشگری روستایی. ماهنامه جهاد، سال 23 شماره159.
ظاهری، محمد، 1391، ارزیابی سیاست­های کلان مسکن در برنامه­های قبل و پس از انقلاب اسلامی ایران، مسکن و محیط روستا، دوره  29،  شماره132. 
جعفری، حمید، سیده محدثه حاتمی شاه خالی، 1395، نقش گردشگری در تحولات کالبدی کارکردی سکونتگاه­های روستایی (مطالعه موردی: روستاهای بخش مرکزی شهرستان لاهیجان)، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، سال 6، شمارۀ پیاپی 23.
عظیمی، جلال و قنبری ، 1395، آسیب­شناسی توسعه گردشگری با رویکرد آمایش سرزمینی در شهر ساحلی سرخرود، فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، دوره 22 ، شماره 1.
علیزاده، کتایون. 1382 . اثرات حضور گردشگران بر منابع زیست محیطی(بخش طرقبه در شهرستان، مشهد)، مجله پژوهش­های جغرافیایی، شماره 11.
عنابستانی، علی­اکبر و وزیری، سعید، 1390، تحلیل آثار اجتماعی و کالبدی ICT در توسعه نواحی روستایی ( مطالعه موردی: شهرستان گرگان ) پژوهش­های روستایی 2.
عنابستانی، علی اکبر و حسن اکبری، 1391، ارزیابی هادی و نقش آن در توسعه کالبدی روستا از دیدگاه روستائیان، مورد  مطالعه شهرستان جهرم، مجله پژوهش­های جغرافیای انسانی.
فیروزنیا، قدیر، افتخاری، عبدالرضا و بدری، سید علی،1389 ، چشم­انداز و نظام مدیریت برنامه­ریزی توسعة کالبدی نواحی روستایی ایران، انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، چاپ اول، تهران.
قدیری معصوم، مجتبی، مهدی چراغی و محمد رضا رضوانی، 1394، اثرات روابط اقتصادی شهر و روستا بر، امنیت غذایی خانوارهای روستایی(مورد: شهرستان زنجان)، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 4.
کاظمی، مهرداد، (1385)، مدیریت گردشگری، انتشارات سمت، تهران.
محلاتی، صدر الدین، (1380). درآمدی بر جهانگردی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
مهدوی، داود، (1382)، نقش توریسم در توسعه نواحی روستایی پیرامون شهرها و ارائه مدل استراتژیک (نمونه، موردی: دهستان لواسان کوچک )،  به راهنمایی دکتر افتخاری.
مهدوی، مسعود، 1382، جغرافیای روستای ایران ، انتشارات سمت.
Akkoyunlu, Sule(2015),the potential of Rural–Urban Linkages for SustainableDevelopment and trade,International Journal of Sustainable Development & World Policy
Bogdanski, M.(2021). Changes in the functional structure of small towns in the least developed regions of Poland. Human Geographies. Vol. 15, No. 2.
Bogdanski, M. Janusz, M (2021). Small Towns’ Functions as a Determinant of the Standard of
Living in Rural Areas—An Example from Poland. Sustainability. , No. 14.pp1-21
Courtney. P, Mayfield. L, Tranter. R, Jones., & P, Errington. A,) 2007(, Small towns as‘sub poles’ in English rural development:Investigating rural–urban linkages using sub-regional social accounting ,www.elsevier.com/locate/geoforum
Hardoy, J E, Satterthwaite ,D(1986) Small and Intermediate Centres: Their Role in National and Regional Development in Third World, Hodder &Stoughton, London and Westview, Boulder, CO
Long, Hualou(2011): Anslysis of rural transformation development in China since the turn of the new millennium, Applied Geography, 31.
Majewska ,A. Denis,M. Krzysztofik,S. Monika Maria, C.(2022). The development of small towns and towns of well-being: Current trends, 30 years after the change in the political system, based on the Warsaw suburban area: Land Use Policy ,volume115.pp1-12
Puwen, K. )2008). Role of small centers and development, a case study: Indonesia. cambon university, 31(6), pp.79-86.
Valtenbergs Visvaldis, González Ainhoab, Piziks Ralfs(2013): “Selecting indicators for sustainable development of small towns:The case of Valmiera municipality”, ICTE in Regional Development, December, Valmiera, Latvia, Procedia Computer Science 26 (2013 ) 21 – 32

  • تاریخ دریافت 17 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 10 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 10 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404