مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

ارائه راهبردهای ارتقاء تاب آوری شهری در شهرهای اقماری حوزه کلانشهر تهران (مطالعه موردی: شهر اسلامشهر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران
3 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
چکیده
مقدمه: یکی از موضوعاتی که بیشتر شهرهای جهان با آن دست به گریبان هستند، موضوع سوانح طبیعی می­باشد. بر اساس آمار موجود 90 درصد از شهرهای ایران در برابر زلزله 5/5 ریشتری آسیب­پذیر هستند. در حال حاضر دیدگاه غالب از تمرکز برروی صرفا کاهش آسیب­پذیری به افزایش تاب آوری در مقابل حوادث تغییر پیدا کرده است.
هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائه راهبردهای ارتقاء تاب­آوری شهری در شهرهای اقماری حوزه کلانشهر تهران (مورد مطالعه: شهر اسلامشهر) صورت پذیرفته است.
روش­شناسی: با توجه به ماهیت موضوع و اهداف تحقیق، روش تحقیق توصیفی - تحلیلی است و اطلاعات به صورت اسنادی، کتابخانه‌ای و پیمایشی و با ابزار پرسشنامه گردآوری شده‌اند. جامعه آماری پژوهش متشکل از شهروندان ساکن در مناطق 1 و 2 و 3 و 6 شهر اسلامشهر و کارشناسان و متخصصین مرتبط با موضوع تحقیق در این شهر می‌باشند. حجم نمونه مورد بررسی نیز با استفاده از فرمول کوکران برای شهروندان برابر 384  نفر و برای متخصصان برابر 50 نفر محاسبه گردیده است. همچنین به جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها ابتدا از آزمون­های تی.تست و سپس از تحلیل سوات و ماتریس برنامه­ریزی استراتژیک کمی استفاده گردیده است.
قلمرو جغرافیایی: تحقیق حاضر به لحاظ جغرافیایی در شهر اسلامشهر واقع در شهرستان اسلامشهر و استان تهران انجام پذیرفته است.
یافته‌ها: یافته­ها نشان می‌دهد از لحاظ تاب آوری شهر اسلامشهر فاصله معناداری از حدود نرمال دارد که در زمان پس از بحران می‌تواند تعادل در حوزه کلانشهری را تحت تأثیر قرار داده و جامعه را ناپایدار سازد.
نتیجه ­گیری: نتایج حاصل از تحلیل سوات و برنامه­ریزی استراتژیک کمی، «تدوین برنامه­های بازآفرینی شهری در بافت­های ناکارآمد و جلوگیری از ریزدانگی در توسعه شهر و تشویق به تجمیع پلاک­های ریزدانه در سطح شهر» را به عنوان مهم­ترین راهبرد ارتقاء تاب­آوری شهر اسلامشهر معرفی نموده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احد نژاد روشتی محسن، روستایی شهریور، کاملی فرد محمد جواد، ارزیابی آسیب­پذیری شبکه معابر شهری در برابر زلزله با رویکرد مدیریت بحران مطالعه موردی: منطقه 1 شهرتبریز، فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیای سپهر، شماره 95-1394 صفحه 37-50
استعلاجی علیرضا، نعمت حسین­زاده، چالش‌های پدیده جهانی شدن در کشورهای در حال توسعه با تاکید بر ایران، تابستان 1392، فصل نامه جغرافیای سرزمین، شماره 38
امانی، مهدی؛ مبانی جمعیت‌شناسی، تهران، سمت، 1387، چاپ هشتم، ص 8-9.
ایزدی، محمد سعید، کاهش فقر شهری، افزایش تاب­آوری و ارتقای هویت ملی – محلی راهبردهای کلیدی در فرایند بازآفرینی پایدار شهری، هفت شهر، شماره 43، زمستان 1392 دوره 4
پور محمدی محمدرضا، فرید احمدی نیا، اصول و مبانی شهر تاب آور؛ ارزیابی تعاریف و مدل‌های جدید مطرح در تاب آوری شهری، 1397، همایش ملی شهر سبز
حسین زاده دلیر کریم، محمدیان مهرداد، سرداری رؤیا، مروری بر مفهوم تاب آوری شهری، مطالعات طراحی شهری و پژوهش های شهری سال دوم تابستان (مرداد) 1398 شماره 3 (پیاپی 6)
حسینیون، سولماز (1393). تاب آوری در سکونتگاه­های فقیرنشین، همایش بین المللی سکونتگاه­های فقیرنشین شهری؛ به سوی بهسازی و بازآفرینی پایدار، تهران، ایران.
رضایی محمد رضا، بسطامی نیا امیر، فخرایی پور امید، بررسی ابعاد، رویکردها و مفاهیم تاب آوری در جوامع شهری با تأکید بر سوانح طبیعی،1394
رضایی، محمدرضا (1392)، ارزیابی تاب‌آوری اقتصادی و نهادی جوامع شهری در برابر سوانح طبیعی، مطالعه موردی: زلزله محله‌های شهر تهران؛ فصلنامه مدیریت بحران، شماره سوم، ص 37-38.
رضایی، محمدرضا، رفیعیان مجتبی، حسینی سیدمصطفی، سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری کالبدی اجتماع‌های شهری در برابر زلزله (مطالعۀ موردی: محله‌های شهر تهران) 1394، پژوهش‌های جغرافیای انسانی  دوره 47 شماره 4، 609
رفیعیان مجتبی, رضایی محمدرضا, عسگری علی, پرهیزکار اکبر, شایان سیاوش، تبیین مفهومی تاب آوری و شاخص سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع محور، زمستان 1390،  برنامه ریزی و آمایش فضا
رمضان زاده لسبویی مهدی، عسگری علی، بدری سید علی،زیرساخت ها و تاب آوری در برابر بلایای طبیعی با تأکید بر سیلاب منطقهی مورد مطالعه: مناطق نمونه گردشگری چشمه کیله تنکابن و سردآبرود کلاردشت،  تحلیل فضایی مخاطرات محیطی سال اول بهار ۱۳۹۳ شماره ۱
رمضانزاده لسبوئی، مهدی، میانی و مفاهیم تاب آوری شهری (مدل‌ها و الگوها)، گزارش 373، 1395، انتشارات مرکز مطالعات و برنامه ریزی امور فنی و عمرانی شهرداری تهران
سند توسعه استان تهران، شهرستان اسلامشهر، سازمان مدیریت برنامه ریزی استان تهران، 1395
شیخی محمد ، رفیعیان مجتبی، پیری اسماعیل، پشابادی شهرام، ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های تاب آوری در شهرهای کوچک (مطالعه موردی: شهرکامیاران) پژوهش و برنامه ریزی شهری سال نهم بهار 1397 شماره 32 ص 67-89
ضرغامی سعید، تیموری اصغر محمدیان حسن، شماعی علی، سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری محله‌ای شهری در برابر زلزله (بخش مرکزی شهر زنجان)، زمستان 1395، نشریه پژوهش و برنامهریزی شهی، سال هفتم، شماره بیست و هفتم،
عبدالهی، مجید (1387)، تحلیل تحقق‌پذیری سیاست‌های کلی نظام در زمینه پیشگیری و کاهش خطرات ناشی از سوانح طبیعی و حوادث غیرمترقبه؛ تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام.
عبدالهی، مجید (1394)، مدیریت بحران در نواحی شهری؛ چاپ پنجم، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
غیاثوند، ابوالفضل، رمضانیان الهه، ارزیابی میزان تاب آوری اقتصادی ایران طی سال‌های 1392-1375، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال هجدهم، شماره 68، پاییز 1394
فلاحی، علیرضا، جلالی، تارا (1392)، بازسازی تاب‌آور از دیدگاه طراحی شهری پس از زلزله بم، نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی، شماره 3. صص 16-5.
قرایی فریبا، مثنوی  محمد رضا، حاجی بنده مونا، بسط شاخص های کلیدی سنجش تاب آوری مکانی-فضایی شهری؛ مرور فشرده ادبیات نظری، باغ نظر، دوره 14، شماره 57 (اسفند 1396)
کمالی یحیی ، میرزایی جلال، مقایسه ساختار مدیریت بحران در ایران، ژاپن، هند و ترکیه،1396، فصلنامه مطالعات راهبردی سیایتگذاری عمومی، دوره 7 شماره 25
گل وردی، مهدی، تاب آوری ملی: مروری بر ادبیات تحقیق، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، زمستان 1396 دوره 7 شماره 25، صفحه 293-310
محمدی، اکبر؛ آشوری، کسری و بشیررباطی، محمد (1396). تبیین و ارزیابی مولفه های تاب آوری نهادی و اجتماعی در سکونتگاه های خودانگیخته شهری (مطالعه موردی: ناحیه منفصل شهری نایسر شهر سنندج)، فصلنامه مطالعات شهری، (22)، 88-75.
ملکی، سعید؛ امانپور، سعید؛ صفایی پور، مسعود؛ پورموسوی، سیدنادر و مودت، الیاس (1396). ارزیابی طیف تاب آوری اجتماع های شهری در برابر بحران زلزله بر اساس سناریوهای شدت مختلف و استفاده از نمایه COPRAS (نمونه موردی شهر ایلام)، پژوهش و برنامه ریزی شهری، 8 (31)، 40-19.
ناصر صدر ممتاز، سید جمال الدین طبیبی، محمود محمودی، مطالعه تطبیقی برنامهریزی مدیریت بلایا در کشورهای منتخب،1386، مجله دانش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران دوره 65
نیک پور، عامر؛ لطفی، صدیقه و یاراحمدی، منصوره (1400). ارزیابی میزان تاب آوری شهر نورآباد ممسنی در برابر سوانح طبیعی (زلزله)، مدیریت بحران، (19)، 71-57.
Foster, H. D. and Wuorinen V. 1976. British Columbia’s Tsunami Warning System: An Evaluation. University of Victoria syesis.
Godschalk, D., 2007, Urban Hazard Mitigation: Creating Resilient Cities, Natural Hazards Review, Vol. 4, No. 3, PP. 136–143.
Holling, C. S., 1973, Resilience and Stability of Ecological Systems, Annual Review of Ecology and Systematics, Vol. 1, No. 4, PP. 1–23
Kimhi, S. 2016“Levels of resilience: Associations among individual, community,.and national resilience”. Journal of health psychology. No 2. pp 164-170
Kimhi, S.& Eshel, Y. 009. “Individual and Public Resilience and Coping With Long-Term Outcomes of War”. Journal of Applied Biobehavioral pp 70-89
Mcaslan,A:2010 “The concept of resilience: Understanding its origins, meaning.and utility”. Adelaide: Torrens Resilience Institute. pp 1-13.

  • تاریخ دریافت 05 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 27 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 23 خرداد 1402
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403