مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

تحلیل مولفه های اثر گذار اقتصادی – اجتماعی بر کیفیت زندگی سکونتگاههای روستایی شهرستان لاهیجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
3 دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
10.22034/jget.2023.172382
چکیده
مقدمه:  کیفیت زندگی به عنوان مفهومی برای نشان دادن میزان رضایت فرد از زندگی و معیاری برای تعیین رضایت و عدم رضایت افراد و گروه­ها از ابعاد مختلف زندگی است. کیفیت زندگی مردم در سکونتگاه­های روستایی به عوامل از جمله اشتغال، درآمد مناسب، دسترسی به خدماتی مانند آموزش و بهداشت، سلامت، محیط طبیعی وابسته است.
هدف:  هدف پژوهش تعیین مولفه­های اثر گذاری اقتصادی و اجتماعی بر کیفیت زندگی سکونتگاه­های روستایی شهرستان لاهیجان می­باشد.
روش شناسی:  تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی  و بر مبنای روش انجام کار توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری  شامل 12 روستای شهرستان لاهیجان در سه طبقه‌ی  کوچک،  متوسط و بزرگ می‌باشد. حجم نمونه‌ها با استفاده از جدول استاندارد مورگان 385 نفر و شیوه‌ی جمع‌آوری تحقیق به صورت اسنادی و پیمایشی صورت گرفته است. شاخص‌ها و گویه‌های مورد بررسی با توجه به سوال­های، اهداف تحقیق و مطالعات مشابهی که مشاهده شده در بعد اقتصادی انتخاب شده‌اند. تجزیه و تحلیل داده‌های رو به دست آمده از پرسش­نامه با استفاده از روش­های آماری توصیفی و استنباطی آزمون ضریب همبستگی و آزمون فریدمن صورت گرفته و  به وسیله نرم‌افزار SPSS مورد پردازش قرار گرفته است.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی پژوهش حاضر سکونتگاه­های روستایی شهرستان لاهیجان واقع در شرق استان گیلان می­باشد.
یافته­ ها و بحث:  از مجموع 6 مولفه اثرگذار اقتصادی بر کیفیت زندگی روستاهای مورد مطالعه 4 مولفه مرتبط با کیفیت درآمد و اشتغال  به دلیل ضعف بنیان­های اقتصادی روستاها پایین­تر از میانگین وزنی 3 و مولفه­ های برخورداری از سلامت جسمی خوب و استفاده از وسایل میکانیزاسیون در فعالیت ­های کشاورزی بالاتر  از حد متوسط بوده است. مولفه­ های اجتماعی موثر بر کیفیت زندگی روستاییان با 12 گویه ارزیابی که به جز  گویه­های وجود مراکز خدمات درمانی‌ و بهداشتی‌ و وجود مراکز فرهنگی و هنری مناسب که میانگین وزنی آنها کمتر از 3 بوده سایر مولفه ­ها از سوی روستاییان مناسب تعیین شده است.    
نتیجه­ گیری: بین مولفه­ های اقتصادی شامل کیفیت اشتغال و درآمد و کیفیت زندگی با سطح اطمینان 99 درصد و خطای 1 درصد به میزان 599/0 رابطه وجود دارد و این بدان معناست که با افزایش و بهبود مولفه­های اقتصادی نظیر اشتغال و درآمد، کیفیت زندگی در سکونتگاه­های روستایی بالاتر رفته و وضعیت مناسبتری به خود می­گیرد. همچنین نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن تعیین ارتباط بین اثرگذاری مولفه­های اجتماعی و کیفیت زندگی در روستاهای محدوده مورد مطالعه با سطح اطمینان 99 درصد و خطای 1 درصد در بعد کیفیت آموزش 516/0، بعد کیفیت و سلامت 507/0 و در بعد کیفیت اوقات فراغت 649/0 ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اداره جهاد کشاورزی شهرستان لاهیجان، 1395، بخش آمار و اطلاعات.
آزادی، یونس؛ تقدیسی، احمد؛ جمشیدی، علیرضا و جمینی. داود. (1392). ارزیابی کیفیت زندگی درنواحی روستایی استان ایلام (مطالعه موردی دهستان کارزان). مجله پژوهش وبرنامه­ریزی روستایی، 2 (3)، 49-71.
آقایاری محسن؛ کریم­زاده حسین و خالقی عقیل. (1396). تحلیل شاخص­های ذهنی مؤثر بر سنجش کیفیت زندگی در مناطق روستایی (مطالعه موردی: دهستان سینا- شهرستان ورزقان). برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ۲۱ (۴)، 1-34.
پورطاهری، مهدی؛ افتخاری، عبدالرضا رکن الدین و فتاحی، احد الله (1390). ارزیابی کیفیت زندگی در نواحی روستایی (مطالعۀ موردی: دهستان خاوۀ شمالی، استان لرستان). پژوهش­های جغرافیای انسانی، 43 (2)، 13-33.
جمعه‌پور، محمود .(1384). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعه روستایی، تهران: انتشارات سمت.
حاج یوسفی، علی. (1381). کیفیت زندگی در راهبردهای اصلاحی. فصلنامه‌ی مددکاری اجتماعی، 8، دانشگاه علوم بهزیستی تهران.
رضوانی، محمد رضا و منصوریان، حسین. (1387). سنجش کیفیت زندگی: بررسی مفاهیم، شاخص­ها، مدل­ها و ارائه مدل پیشنهادی برای نواحی روستایی . فصلنامه روستا و توسعه، 11 (3)، 1-26.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان گیلان. (1396). فرهنگ آبادیهای سال 1395 شهرستان لاهیجان، رشت، معاونت آمار و اطلاعات.
سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان گیلان. (1386). فرهنگ آبادیهای سال 1385 شهرستان لاهیجان، رشت، معاونت آمار و اطلاعات.
صفی جهانشاهی، الهه؛ طاهری کبری و خداداد، مهدی. (1397). ارزیابی شاخص­های کیفیت زندگی در نواحی روستای (مطالعه موردی: روستای میمند، شهرستان بابک). مجله علوم جغرافیایی جغرافیای کاربردی، 14 (3)، 10- 17.
عنابستانی، علی اکبر؛ روستا، مجتبی؛ محمدی، سید عبدالرضا و رفیعیان، سجاد .(1394). تحلیل عوامل فضایی موثر برکیفیت زندگی در سکونتگاههای روستایی بخش سیمکان شهرستان جهرم. فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 5 (18)، 75-100.
کرد زنگنه، جعفر. (1385). بررسی کیفیت زندگی مرتبط با سالمندان و عوامل مؤثر بر آن. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، استاد راهنما: محمد میرزائی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
قدمی، مصطفی؛ علیقلی­زاده، ناصر و رمضانزاده لسبویی، مهدی  .(1389). بررسی نقش گردشگری در تغییرات کیفیت زندگی مقصد  (نمونه مورد مطالعه: دهستان کلارآباد، شهرستان تنکابن، مازندران)، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، 4 (3)، 40-55.
محمدی، مجید؛ بابایی، محبوبه و شکربیگی، عالیه. (1400). تحلیل کیفیت زندگی در روستاهای شهرستان طارم. فصلنامه مطالعات    برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 16 (3)، 583-597.
محمدی یگانه، بهروز؛ چراغی، مهدی و گوشه نشین، فاطمه .(1391).  تحلیل عوامل موثر در کیفیت زندگی زنان روستایی مطالعه موردی دهستان وراوی. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنامه­ریزی روستایی، دانشگته زنجان.
مهدی‌زاده، جواد.(1382). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه شهری، تجربیات اخیر جهانی و جایگاه آن در ایران. چاپ اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران.
نوغانی، محسن؛ اصغرپور ماسوله، احمدرضا؛ صفا، شیما و کرمانی، مهدی. (1387).  کیفیت زندگی شهروندان و رابطه آن با سرمایه اجتماعی در شهر مشهد. فصلنامه علوم اجتماعی، 5 (1)، 111-140.
Allen, J., Voget, R., & Cordes, S. (2002). Quality of Life in Rural Nebraska: Trends and Changes. Institute of Agriculture and Natural Resources.
Costanza, R., Fisher, B., Ali, S., Beer, C., Bond, I., Boumans, R., & Snapp, R.(2007). Quality of life: An approach integrating opportunities, human needs, and subjective well-being. Ecological Economics, 61(2-3), 267-276.
Cho, H K; Lee, K Y; Lee, Y S; Kim, O S; Lee, S M; et al. (2009). Time Use and Quality of Life of the Korean
African. Journal of Agricultural Research, 5(8), 653-660.
Collados, C., & Duane, T. (1999). Natural capital and quality of life: a model for evaluating the sustainability of alternative regional development paths. Journal of Ecological Economics, 30, 441–460.
Donna Goodridge and Darcy Marciniuk. (2016). Rural and remote care: Overcoming the challenges of distance. Chronic Respiratory Disease, 13(2) 192–203.
Ivo Grgi, Tito Žimbrek, Miroslav Tratnik, Jerko Markovina and Josip Juraak. (2010). Quality of life in rural areas of Croatia: To stay or to leave? African Journal of Agricultural Research, 5(8), 653-660.
Kamp, I. V., Leidelmeijer, K., Marsman, G., & de Hollander, A. (2003). Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study. Journal of Landscape and Urban Planning, 65, 5–18.
Pal, A. K., & Kumar, U. C. (2005). Quality of Life (QoL) Concept for the Evaluation of Societal Development of Rural Community in West Bangal, India. Asia-Pacific Journal of Rural Development, 5(2), 83-93.
Pearl, d. C., Cabral, P., & Mateu, J. (2011). Mapping the Quality of life Experience in Alfama: A case study Lisbon, Portugal. In B. Murgante, O. Gervasi, A. Iglesias, D. Taniar and B. Apduhan (Eds). Computational Science and its Applications – ICCSA 2011(vol 6782, pp. 269-283): Springer Berlin / Heidelberg .
Pukeliene, V., & Starkauskiene, V. (2003). Quality of life: Factors determining itsMeasurement Complexity. Inzinerine Ekonomika. Journal of Engineering Economics, 22(2), 147-156.
Rahman, T., Mittelhammer, R. C., & Wandschneider, P. R. (2011). Measuring quality of life across countries: A multiple indicators and multiple causes approach. The Journal of Socio-Economics, 40(1), 43-52.
Senlier, N., Yildiz, R., & Aktas, E. D. (2009). A perception Survey for the Evalution of urban Quality of life in Kocaeli and a Comparison of the life Satisfaction with the European Cities. ArticleSocial Indicators Research, 94(2), 213-226.
Ventegots, M., & Jovvj, N. (2003). Quality of Life Theory: An Integrative Theory of the Global Quality of Life Concept. the Scientific World Journal, 13(3), 1030-1040.

  • تاریخ دریافت 09 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 01 تیر 1401
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1402