مهندسی جغرافیایی سرزمین

مهندسی جغرافیایی سرزمین

بررسی تطبیقی تأثیر ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی بازارچه میلک بر کیفیت زندگی شهروندان زابل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه هنر، تهران، ایران.
3 دانشجو دکتری جغرافیا وبرنامه ریزی روستایی دانشگاه سیسیتان بلوچستان زاهدان ایران
4 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.
چکیده
مقدمه:  بازارچه مرزی واقع در نقاط مرزی و در جوار گمرکات مجاز می­توانند فضایی را در اختیار شهروندان دو سوی خط مرزی قرار دهند تا معاملات خود را با رعایت مقررات به انجام برسانند. تاثیرات چنین بازارچه­هایی نه تنها بر نقاط همجوار تاثیر گذار است بلکه می­تواند از جنبه­های منطقه­ای بر کیفیت شهروندان تاثیرگذار باشد.
هدف:  هدف این مقاله بررسی تطبیقی تاثیرات ابعاد اقتصادی ،اجتماعی وکالبدی بازارچه میلک بر سطح کیفیت زندگی شاغلین در شهر زابل است. سوال اصلی اینگونه است که آیا بازارچه مرزی میلک بر کیفیت زندگی ساکنان تاثیرگذاشته است؟ و در صورت تاثیرگذاری کدام ابعاد بیشترین میزان را دارند؟
روش شناسی:  رویکرد غالب تحقیق از نظر (ماهیت و روش)، توصیفی–تحلیلی می­باشد. جهت سنجش تأثیرگذاری بازارچه میلک بر روی کیفیت زندگی شاخص و گویه­ها با توجه به سؤال و اهداف تحقیق در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی تعیین شده است که هر کدام به گویه­های جزیی تری تقسیم شدند و در مجموع پانزده گویه مورد سنجش و بررسی قرار گرفت. از نرم­افزار SPSS برای تحلیل داده­ها استفاده شده است. جامعه آماری مشتمل بر سرپرستان خانوار شاغل در بازارچه میلک به تعداد 1298 نفر می­باشد که حجم نمونه این پژوهش با استفاده از فرمول کوکران 254 نفر تعیین گردید.
قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ شامل شهر زابل در استان سیستان و بلوچستان می‌باشد‌.
یافته ­ها و بحث:  نتایج پژوهش نشان می­دهد که عملکرد بازارچه میلک به میزان یکسانی شاخص­های مورد بررسی را تحت تاثیر قرار نداده است. نتایج رگرسیون در زمینه رتبه­بندی تأثیر بازارچه میلک حاکی از آن است که متغییر اقتصادی با 45% و متغییر اجتماعی با 37% و متغییر کالبدی با 22% به ترتیب بیشترین و کمترین مقدار تأثیرپذیری را تبیین می­نمایند. بازارچه ملیک در ایفای تأثیرگذاری بر بهبود سطح کیفی زندگی در ابعاد اقتصادی موفق عمل کرده است زیرا سطح معنی­داری محاسبه شده کمتر از آلفای 05.0 می­باشد.
نتیجه­ گیری: در سال­های اخیر شاهد اجرای بازارچه­های مرزی در مقیاس های متفاوت بوده­ایم که هر کدام اثرات و پیامدهای متفاوتی را بر محیط­های جغرافیایی بر جای گذاشته­اند. پژوهش حاضر می­تواند معیار قابل استنادی در اختیار برنامه­ریزان منطقه­ای بخصوص در نقاط مرزی بگذارد. به این منظور پیشنهاداتی نیز در انتها ارائه گردیده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. افتخاری، ع.، رکن الدین، م.، یزدی،ح.، عبدی،ع. (1387) . ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه­های مرزی بازتاب­های توسعه مناطق مرزی؛ مطالعه موردی، بازارچه مرزی شیخ صالح شهرستان ثلاث باباجانی، استان کرمانشاه، فصلنامه ژئوپلیتیک، شماره 2 ،صص109–82 .

    افراخته ،ح.، حجی پور،ح. (1392) .پایش سکونتگاه­های مرزی در راستای شناخت کانون­های تهدید امنیت، روستاهای استان خراسان جنوبی، فصلنامه دانش انتظامی خراسان جنوبی، شماره 1،صص 52-37.

    امانپور، س.، منوچهری، س (1394). تحلیلی بر تأثیرات حذف قاچاق کالا بر  تغییرات سطح کیفیت زندگی روستائیان (مطالعه موردی روستاهای مرزی شهرستان مریوان) فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر) دوره 24، شماره 96

    دهمرده قلعه نو، ن.، شهرکی، ج (1378) ارزیابی طرح توجیهی منطقه آزاد تجاری سیستان، انتشارات معاونت پژوهشی دانشگاه سیستان و بلوچستان (120-2) .

    رفیعیان، م.، مولوی، ج (1392). رابطه تحول کارکرد مرز با ارتقای وضعیت پیرامونی شهرهای مرزی مطالعه موردی شهرهای مرزی بانه و سقز، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری شماره 45

    رضوانی،م.ر.،منصوریان،ح (1387). سنجش کیفیت زندگی و ارائه مدل پیشنهادی برای نواحی روستایی، فصلنامه روستا و توسعه، سال 11، شماره 3، صص26-1.

    زرقانی، ه (1386). مقدمه ای بر شناخت مرزهای بین المللی، چاپ اول، تهران، انتشارات معاونت پژوهشی دانشگاه علوم انتظامی ناجا.

    سعیدی، ع.، اسمعیل زاده،خ.، عبدالله پور،ج (1388). بررسی جامعه شناختی اقتصادی بازارچه­های مشترک مرزی  (مطالعه موردی بازارچه مرزی سردشت و پیرانشهر) فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 45، صص133-93.

    1. شایان ،ح. (1383). تنگناهای توسعه در استان های مرزی، پژوهش های جغرافیایی، شماره 1، صص71-80.

    طیب نیا، ه.، منوچهری، س (1395). نقش بازارچه­های مرزی در توسعه اجتماعی و اقتصادی نواحی روستایی مورد: روستاهای بخش خاور و میرآباد شهرستان مریوان، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی خوارزمی، شماره 15.

    عنبری، م. (1389). بررسی تحولات کیفیت زندگی در ایران 1365 تا 1385، توسعه روستایی (ماهنامه علوم اجتماعی)، دوره 1، شماره 2، پیاپی 37، صص181-149

    عزتی، ن.، حیدری پور،ا.، اقبالی،ن. (1390) .نقش و جایگاه آمایش مرزی در نظام برنامه­ریزی (مطالعه موردی مناطق مرزی ایران) فصلنامه علمی پژوهشی نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، شماره 4، صص197-179.

    فراهانی، ح (1387). سنجش و ارزیابی کیفیت زندگی روستائیان در بازسازی­های پس از سانحه زلزله (موردی : دهستان شیروان) نشریه اندیشه­های جغرافیایی، سال سوم، شماره 21، صص85-68.

    فنی، ز.، آقایی، پ (1394). سنجش کیفیت زندگی شهری با تأکید بر جنسیت، مطالعه موردی شهر قروه، دو فصلنامه پژوهش­های بوم شناسی شهری، سال ششم، شماره 2، پیاپی 12

    قادری حاجت مصطفی، عرفان عبدی و زهرا جلیلی پروانه و ناصر باقری سرنجیانه (1389) تبیین نقش بازارچه­های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون؛ مطالعه موردی: بازارچه های مرزی استان خراسان جنوبی، فصلنامه جغرافیای سیاسی و ژئوپلتیک، شماره 3، صص151-121.

    کاشفی،ح.(1383). بررسی راه­های توسعه بازارچه­های مرزی استان کردستان و نقش آنها در اقتصاد استان، انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهش­های بازرگانی، تهران.

    مطیعی­لنگرودی، ح (1388) .جغرافیای اقتصادی ایران مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ ششم.

    18.موسوی، م ( 1392 ). ارزیابی نقش بازارچه­های مشترک مرزی در توسعه و رفاه مناطق مرزنشین، موردی بازارچه مرزی تمرچین پیرانشهر، فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره 33، صص70-50.

    موسوی، م، باقری کشکولی، ع (1384)، ارزیابی توزیع فضایی کیفیت زندگی در محلات شهر سردشت (فصلنامه علمی – پژوهش و برنامه­ریزی شهری)، 3 (9): 95 – 116.

    محمدی، ی.، مهدیزاده، ع (1391).  ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه مرزی مهران بر توسعه نواحی روستایی مطالعه موردی: دهستان محسن آباد، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی سال دوازدهم، شماره 25.

    میر لطفی، م.، بندانی، م (1395). تحلیل شعاع اثرگذاری اقتصادی بازارچه میلک بر روستاهای ناحیه سیستان، فصلنامه اقتصاد و فضا و توسعه روستایی، سال پنجم، شماره 2 .

    نصیری، ا.، جلالیان، ا.، احمدی، ع(1395) تحلیل نقش مبادلات مرزی در توسعه شهری، مطالعه موردی شهر مرزی بانه، فصلنامه علوم و فنون مرزی دوره هفتم، شماره  4

    مراتب، م (1384) نگاهی به منطقه آزاد ارس، استانداری آذربایجان غربی.

    Ahmad Akhoundi, A., Barakpur, N., Khalili, A., Sedaghatnia, S., & Safiyari, R. (2014).Measuring quality of urban life in Tehran metropolitan. Honar-Ha-Ye-Ziba: Memary Va Shahrsazi, 19(2), 5-22.

    Bonnie Massoud, Amir, (2013). Western Architecture: Origins and Concepts, Alireza Seyyed Ahmadian (Editor), Century Architecture.

    Brown, R. I. (2020). Quality of life for handicapped people. Routledge.

    Chandoevwit, W.,& Yongyuth, C,& Srawooth , P.  ( 2004 ). Thailland’s Cross BORDER ECONOMY , A Case Study of Sa Kaeoand ChiangRai ,  Thailand Development Resource ( TDRI )

    Chen .  X. ( 2006 ) . Beyond the reach of globalization : China’s Border regions and cities in transition . Pp . 21 – 46 in Globalization and the Chinese City. Edited by Fulong Wu. London : Routledge.

    Dasche , K., & Haupt, A.  ( 2010 ). The political economy of regional integration projects at borders where poor and rich meet : The role of cross – border shopping and community sorting. Journal of urban Economics Systems ,  No 32 . pp 1016 – 1033 .

    Kamp . ,L.( 2003 ).Urban environmental qunlity and human well – being Towards a conceptual framework and demarcation of concepts : a literature study. Landscape and Urban Planning 65( 2003 ) , pp 5 – 18.

    Nejat, Saharnaz, (2008), Quality of Life and its Measurement, Iranian Journal of Epidemiology, 2008, Volume 4, Number 2: pp. 62-57.

    Mudey . A ( 2011). Assessment of Quality of life among Rural and Urban Elderly Population of Wardha District , Maharashtra . lndia . Ethno Med . 5 (2 ) : 89 – 93 .

    Majedi , S. M. et al . ( 2005 ). The relationship between contextual variable , social capital and satisfaction of life quality , Case study : villages of Fars Province , Journal of Rural Development , Year 9 , No , 4 : 91 – 135.

    Pena ,  S,  ( 2005 ).Recent development in urban marginality along Mexico’s nor then border , Journal of habitat lnternational , vol 29 , pp 285 – 301 .

    Roberts , K ,  ( 2012 ).the frontier markets of Asia – Pacific ,  Russell lnvestments  // Frontier Markets Expedition , Tour 1, pp. 1 – 7.

    Szalontai , L ( 2011 ). lntroduction of the eknow – bridge project and its results , The Department of Social Geography and Regional Development Planning Human – itarian Policy Group Overseas Development Instiute 111 Westminster Bridge Road London of the University of Debrecen & Institute for Euroregional Studies. 

    Stephens, C., Allen, J., Keating, N., Szabó, Á., & Alpass, F. (2020). Neighborhood environments and intrinsic capacity interact to affect the health-related quality of life of older people in New Zealand. Maturitas

    Weber , a. ( 2012 ). boundaries with Issues Soft Border Management as a Solution? Department of Border Managementlndo , 2012, border management , chapter iii.

  • تاریخ دریافت 05 شهریور 1401
  • تاریخ بازنگری 17 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 18 بهمن 1401
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403