انطباق یابی فضایی محله با ویژگی های اجتماع محلی در مادرشهر تهران (موردمطالعه: محله شمیران نو)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری،دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی تهران

3 جغرافیای انسانی ، دانشگاه خوارزمی تهران ایران

4 گروه جغرافیای انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

محله به‌عنوان پدیده‌ای «فضامند» هم دارای حدومرز صریح و ضمنی و هم به‌عنوان یک «گروه اجتماعی» دارای همگونی در ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ساکنان خود است. برخلاف دوران ماقبل مدرن، با ظهور عصر مدرن واگرایی بین دو مفهوم «محله» و «اجتماع محلی» آغازشده و به‌مرورزمان به‌ویژه در شهرهای بزرگ بیشتر شد. شهرگرایی و سبک زندگی مادرشهری ازجمله عوامل تأثیرگذار بر این جریان بوده است. پژوهش حاضر باهدف شناخت میزان انطباق محله با کیفیت‌های اجتماع محلی در مقیاس مادرشهری انجام‌گرفته است. این پژوهش ضمن تأکید بر جنبه کاربردی بودن آن، با فن پیمایشی و به روش توصیفی – تحلیلی انجام‌گرفته است. شیو‌ه‌ی گردآوری داده‌ها اسنادی- میدانی بوده است. جامعه‌ی آماری ساکنین محله‌ی شمیران نو مادرشهر تهران بوده است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های گردآوری‌شده از روش‌های کیفی و کمی، شامل آزمون تی تک نمونه‌ی و رگرسیون چند متغیره بهره گرفته‌شده است. نتیجه‌ی آزمون‌های تجربی نشان داد که میزان انطباق قلمرو فیزیکی محله‌ی شمیران نو با ویژگی‌های اجتماع محلی در حد متوسطی ارزیابی‌شده است. سطح هویت محله‌ای در محله‌ی شمیران نو متوسط و رو به بالا بوده است؛ لیکن این وضعیت، سبب شکل‌گیری و بهبود تعاملات و همبستگی اجتماعی درونی ساکنین محله نشده است. به‌گونه‌ای که سطح همبستگی اجتماعی در میان ساکنین محله پایین‌تر از حد متوسط بوده است. نتایج آزمون رگرسیون چند متغیره نیز نشان داد تمامی اغلب شاخص-های شهرگرایی به‌عنوان متغیر مستقل دارای روابط و تأثیرات منفی بر مؤلفه‌های اجتماع محلی بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


حسینی، سید فخرالدین؛ سلطانی، مهرداد (1397). تحلیل تطبیقی مفهوم محله در نظام سنتی شهرهای ایران با الگوهای مشابه (جایگزین) دوره معاصر. ماهنامه باغ منظر، 15 (60)، 28-15.
حناچی، پیروز؛ رضایی، نعیمه (1394). بررسی عوامل مؤثر بر چگونگی سکونت در محلات، نمونه موردی: محله عودلاجان تهران. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 2(1)، 40-31.
رحمت­آبادی، الهام (1398). محله، روابط همسایگی و انزوای اجتماعی، مجله جستارهای شهرسازی، 2(8) (پیاپی 52)، 135-129.
رضازاده، راضیه؛ محمدی آیدغمیش؛ رفیعیان، مجتبی (1390). توسعه اجتماع محلی با بهره‌گیری از ظرفیت­های مشارکتی در رویکرد دارایی مبنا (مطالعه موردی: محله امام‌زاده حسن، منطقه 17 تهران). مجله برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 16(2)، 55-37.
رهنمایی، محمدتقی و همکاران (1386). سیر تحول ساختاری و عملکردی محله در شهرهای ایران. فصلنامه انجمن جغرافیایی ایران، دوره جدید، 5 (12 و 13)، 42-19.
زمانزاده دربان، زمزم (1396). سنخیت­شناسی عوامل تأثیرگذار بر «هویت و حس مکان» در سیر تحول «نظریه محله» با رویکرد فراتحلیل، نشریه مدیریت شهری، دوره 16، شماره 3(پیاپی 48)، 85-65.
زیاری، کرمت الله، حبیبیان، بهار (1395). محلات همزیست، معرفی الگویی از اجتماع محلی پایدار، معماری و شهر پایدار، 4(1)، 4-31.
سلیمانی، محمد؛ زنگانه، احمد؛ شورچه، محمود (1398). برساخت محله و اجتماع محلی در گفتمان­های شهرشناسی و برنامه­ریزی شهری (نگاهی به تجربه جهانی و ایران). مجله جستارهای شهرسازی، 2(8) (پیاپی 52)، 46-10.
شکویی، حسن (1387). دیدگاه­های نو در جغرافیای شهری. ج اول، تهران: انتشارات سمت، چاپ یازدهم.
شورچه، محمود (1396). جغرافیای شهری معاصر (مبانی و کاربرد). تهران: انتشارات پرهام نقش.
عبدالله زاده طرف؛ بهزادفر، مصطفی؛ نقی­زاده، محمد (1389). بسط مفهوم محله با آناتومی مفهوم اجتماع. مطالعات جامعه­شناسی،2(7)، 104-89.
عبدالهی، مجید و صرافی، مظفر و توکلی نیا، جمیله. (1389). بررسی نظری مفهوم محله و بازتعریف آن با تأکید بر شرایط محله‌های شهری ایران. نشریه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 42(72)،103 - 82.
غروی الخوانساری، مریم (1396). از محله سنتی تا محله معاصر؛ کندوکاوی در راهکارهای احیاء هویت محلی در شهر امروز. مجله معماری و شهرسازی آرمانشهر، 10(21)، 76-61.
مارک ای ویس (1387). منشور نوشهرگرایی. ترجمه: علیرضا دانش - رضا بصیری مژدهی، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، تهران.
مدنی­پور، علی (1387). فضاهای عمومی و خصوصی شهر. ترجمه: فرشاد نوریان. تهران: شرکت انتشارات پردازش و برنامه­ریزی شهری.
معروفی، حسین؛ دولابی، پویا (1399). معاصر سازی مفهوم "محله " در شهر ایرانی با نگاه بر مبانی برنامه ریزی محله مبنا، نشریه معماری و شهرسازی ایران، 11(1)، 25-40.
مک اندرو، فرانسیس (1387). روانشناسی محیطی. ترجمه غلامرضا محمودی، تهران: انتشارات زرباف اصل.
موسوی، سید یعقوب؛ صفری، سحر (1396). رشد شهرگرایی و احساس تعلق محله­ای. فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه‌ای، 2(3)، 62-31.
موسوی، یعقوب (1387). بازسازی محله‌های شهری در چارچوب برنامه‌ریزی توسعه اجتماعی محله‌ای. مجله مطالعات اجتماعی ایران 2(2)، 123-99.
ناکس، پل؛ پینچ، استیون (1397). مقدمه­ای بر جغرافیای اجتماعی شهر. مترجم: محمود شورچه، انتشارات پرهام نقش، تهران.
عبداللهی، مجید (1392). ارزیابی ابعاد اجتماعی محله­های شهری در چارچوب دیدگاه سرمایه اجتماعی؛ مورد پژوهی محله های شهر شیراز، نشریه مدیریت شهری، 12(32)، 184-163.
 
Barton, H., & Grant, M., & Guise, R (2003). Shaping Neighborhoods: For health, sustainability and vitality. Rutledge, London and New York
T (2010). Key Conception in Community Studies. Sage Publications.
Chaskin, Robert J. (1997). Perspectives on Neighborhood and Community: A Review of the Literature. The Social Service Review, 77 (4): 521–547.
Cowan, R. (2005). The Dictionary of Urbanism. London Street Wise Press.
Erkip, (2010). Community and neighborhood relations in Ankara: An urban–suburban contrast. Cities, 27(2), 96-102.
Hooper, B. (2009). Los Angeles school of post -Modern Urbanism, international Encyclopedia Geography, 2009, Pages 293-297.
Kearns, A., & Parkinson, M. (2001). The significance of neighborhood. Urban Studies, 38(12). 2103-2110.
Keller, S. (1968). The Urban Neighborhood: A Sociological Perspective. 33. New York: Random House.
Livingston, M., Bailey, N. & Kearns, A. (2010). Neighbourhood attachment in deprived areas: evidence from the north of England, Journal of Housing and the Built Environment, 25(4):409 427.
Martin, Deborah G. (2003). Enacting Neighborhood. Urban Geography, 24 (5): 361–385.
Park, Y., & Rogers G., O. (2015). Neighborhood Planning Theory, Guidelines, and Research: Can Area, Population, and Boundary Guide Conceptual Framing?. Journal of Planning Literature, Vol. 30(1) 18-36.
Silver, C. (1985). Neighborhood Planning in Historical Perspective. Journal of the American Planning Association 51 (2): 161–174.
Weiss, L., Danielle O., Sandro G., and David V. (2007). Defining Neighborhood Boundaries for Urban Health Research. American Journal of Preventive Medicine. 32 (6): 154–159.
Wellman, B., & Barry L. (1979). Networks, Neighborhoods, and Communities: Approaches to the Study of the Community Question. Urban Affairs Review 14 (3): 363–390.