انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2027 05 22 تحلیل و تبیین فرصت ها و محدودیت های شهر بوکان 1 13 233896 10.22034/jget.2025.544786.1639 FA ناصح محمد خانی گروه جغرافیا، واحد ملایر ، دانشگاه آزاد اسلامی ، ملایر، ایران. ,مجید شمس گروه جغرافیا، واحد ملایر ، دانشگاه آزاد اسلامی ، ملایر، ایران. 0009-0002-0042-4586 Journal Article 2025 09 02 مقدمه: نواحی ساحلی-دریایی کشور از ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری و اکوتوریسم برخوردارند. رسالت اصلی این نواحی، حفظ محیط‌زیست و توسعه اکوتوریسم پایدار مبتنی بر اهداف حفاظتی و توسعه‌ای است. هدف: پژوهش حاضر با هدف توسعه اکوتوریسم در مناطق ساحلی-دریایی ایران، به برنامه‌ریزی راهبردی و اولویت‌بندی راهبردهای توسعه اکوتوریسم پایدار در این نواحی پرداخته است. قلمرو جغرافیایی: قلمرو پژوهش شامل مناطق ساحلی-دریایی ایران است. روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش، تحلیلی-اکتشافی است. داده‌ها بر اساس مطالعات نظری و سوابق موجود گردآوری شدند. برای برنامه‌ریزی راهبردی و ارائه راهبردهای مدیریتی، ماتریس ارزیابی عوامل درونی و بیرونی با استفاده از مدل SWOT-PESTLE تهیه شد. سپس از کارشناسان و متخصصان خواسته شد بر اساس اهمیت عوامل راهبردی و در قالب طیف لیکرت، به هر عامل امتیازی بین 1 تا 5 اختصاص دهند. نتایج و بحث: نشان داد ماتریس عوامل درونی و بیرونی شامل 7 قوت، 8 ضعف، 8 فرصت و 7 تهدید است. در میان عوامل شناسایی‌شده، فرصت‌ها بالاترین امتیاز را کسب کردند. همچنین امتیاز عوامل درونی (قوت‌ها و ضعف‌ها) از عوامل بیرونی (فرصت‌ها و تهدیدها) بیشتر بود. بر این اساس، موقعیت راهبردی نواحی ساحلی-دریایی ایران با توجه به وزن راهبردها، در راهبرد «توسعه مشارکتی اکوتوریسم (WO)» قرار می‌گیرد. نتیجه‌گیری: پژوهش نشان می‌دهد برنامه‌ریزان و مدیران باید بر تقویت فرصت‌ها، جبران ضعف‌ها و توسعه اکوتوریسم در چارچوب اهداف حفاظتی و توسعه‌ای تمرکز کنند.

https://www.jget.ir/article_233896_e7c9e47d6733bc5c66be9d6f878bc896.pdf

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 شناسایی و تحلیل روند بارش در استان کهگیلویه و بویراحمد با استفاده از آزمون ناپارامتری من - کندال و تخمین‌گر شیب سن 233615 10.22034/jget.2025.532859.1631 FA وجیهه قربان نیا خیبری گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه یاسوج 0000-0003-0644-9266 محسن آرمین گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه یاسوج 0009-0003-7855-8995 فاطمه طاعت پور کارشناس منابع آب شرکت آب منطقه ای استان کهگیلویه و بویراحمد و دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0009-0005-5256-382X Journal Article 2025 07 08 مقدمه: آگاهی از روند تغییرات بارش یک منطقه می‌تواند بسیاری از مدیران مرتبط با مدیریت منابع آب را نسبت به تصمیم‌گیری‌های آینده خود در ارتباط با اجرای پروژه‌های عمرانی یاری دهد. هدف: تغییرات الگوهای بارش می‌تواند تأثیرات عمیقی بر منابع آب، کشاورزی، محیط زیست و به طور کلی جنبه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی ساکنان یک منطقه داشته باشد، به همین دلیل بررسی روند داده‌های بارش از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. روش‌شناسی: در این پژوهش روند تغییرات بارش در استان کهگیلویه و بویراحمد با استفاده از داده‌های بارش روزانه 23 ایستگاه باران‌سنجی در طی یک دوره 24 ساله (1368-1392) با استفاده از آزمون‌های ناپارامتریک من-کندال و تخمین‌گر شیب سن شناسایی و تجزیه و تحلیل شد. قبل از به کاربردن آزمون‌‌ من-کندال برای تشخیص روند در سری‌های زمانی بارش در ایستگاه‌های باران‌سنجی منتخب، بر اساس نیازمندهای آزمون‌ها، آزمون همگنی سری‌های زمانی بارش با استفاده از آزمون همگنی نرمال استاندارد و آزمون دامنه بویشاند و آزمون خود همبستگی و تکنیک پیش سفید کردن برای حذف اثر خودهمبستگی روی داده‌های بارش انجام شد. قلمرو جغرافیایی: این تحقیق در استان کهگیلویه و بویراحمد به مرکزیت شهر یاسوج با وسعتی حدود 16 هزار و 249 کیلومتر مربع بین 29 درجه و 52 دقیقه تا 31 درجه و 9 دقیقه عرض شمالی و 49 درجه و 55 دقیقه تا 51 درجه و 53 دقیقه طول شرقی انجام گرفته است. یافته‌ها: محاسبات آماری اولیه نشان داد که میانگین بارش از 409 میلی‌متر در ایستگاه دوگنبدان در نیمه جنوبی و بخش گرمسیری استان تا 1255 میلی‌متر در ایستگاه تنگاب در نیمه شمالی و بخش سردسیری استان متغیر است. از 23 ایستگاه مورد بررسی، 21 ایستگاه باران‌سنجی دارای روند کاهشی در مقدار بارش با شیب خط روند از 5- تا 35- هستند. نتیجه‌گیری: وجود روند در بارش می‌تواند شاهدی بر تغییر اقلیم باشد و در مدیریت منابع آب به عنوان یکی از عوامل تعیین کننده میزان آب قابل استحصال و اتخاذ تدابیر لازم برای مقابله با خشکسالی مورد توجه جدی قرار داده شود.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 بررسی روند تغییرات دمایی حوضه های آبی کرانه دریای عمان و ارتباط آن با الگوهای پیوند از دور 235342 10.22034/jget.2025.532824.1629 FA محبوبه آداودی جلفایی دانشجوی دکتری رشته آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران امیر گندمکار دانشیار گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران 0000-0002-9344-7607 علیرضا عباسی استادیار گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران پرویز رضایی دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران 0000-0002-0152-3896 Journal Article 2025 07 14 تحلیل روند دما به عنوان یکی از نمودهای تغییراقلیم و ارتباط آن با الگوهای پیوند از دور و نقشی که در بخش های مختلف جامعه دارد از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد. با توجه به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات دمایی حوضه های آبی کرانه دریای عمان و ارتباط آن با الگوهای پیوند از دور شکل گرفته است. از داده های دمای ماهانه شبکه بندی شده با توان تفکیک 1/0 * 1/0 درجه طی دوره آماری 2022-1970 از سایت کوپرنیکس استفاده شده است. تعداد 829 پیکسل کل منطقه را پوشش داد. همچنین از داده های الگوهای پیوند از دور همزمان با دوره آماری مورد مطالعه استفاده شد. روند دما توسط آزمون رگرسیون در نرم افزار مت لب بدست آمد. برای ارتباط سنجی بین دما و الگوهای پیوند از دور نیز از آزمون های همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی استفاده شد. نتایج نشان داد روندهای افزایشی در حوضه غالب می باشد؛ به طوری که ماه‌های ژانویه، فوریه، مارس و اکتبر کل حوضه از روند افزایشی برخوردار می باشد. در ماه‌های مه و سپتامبر نیز مساحت بیشتری از حوضه دارای روند افزایشی بوده است. در ماه های آوریل و آگوست نیز نیمه غربی حوضه دارای روند افزایشی بوده است. روندهای کاهشی نیز تنها در ماه های ژوئن و ژولای مشاهده شده که مساحت بسیار کمی از حوضه را نیز در برگرفته اند. به طور کلی می توان بیان نمود دمای حوضه به خصوص در مناطق غربی و جنوبی حوضه در حال افزایش می باشد و این مناطق بیشتر تحت تاثیر گرمایش جهانی قرار گرفته اند. ارتباط سنجی ها نشان داد دما با الگوهای AMOS و AMO بیش از سایر الگوها همبستگی داشته است. لذا نتیجه گرفته می شود که الگوهای واقع در اطلس شمالی و آرام حاره ای بیش از سایر الگوها بر دمای حوضه تاثیر داشته است.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 ارزیابی مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی رویکرد شهرسازی بیوفیلیک در محلات شهری (مطالعه موردی: محله‌ی شهرداری شهر رشت) 236366 10.22034/jget.2025.554985.1645 FA حمیدرضا احمدی سیاهمرد گروه معماری و شهرسازی، واحد بین‌الملل ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران رسول درس‌خوان گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران 0000-0003-4975-7648 مصطفی بصیری گروه شهرسازی و معماری، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران Journal Article 2025 10 23 مقدمه: امروزه با توجه به گسترش محیط‌های ساخته‌شده و کاهش تماس مستقیم انسان با طبیعت، بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند که سیاست‌های برنامه‌ریزی شهری بایستی بازگرداندن طبیعت به مکان‌های شهری را مدنظر قرار دهد. در این راستا، در سال‌های اخیر رویکرد بیوفیلیا به‌عنوان یکی از الگوهای برنامه‌ریزی و طراحی شهری بر مبنای طبیعت‌گرایی مطرح گردیده است. هدف: با توجه به اهمیت ادغام رویکرد بیوفیلیا در برنامه‌ریزی و طراحی شهرهای امروزی و ضرورت بررسی اولیه از شرایط موجود، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی رویکرد شهرسازی بیوفیلیک در محله‌ی شهرداری شهر رشت نگارش شده است. روش‌شناسی: روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر کمی، با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی و اکتشافی می‌باشد که به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از تکنیک حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار Smart-pls استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی: محله‌ی شهرداری یکی از قدیمی‌ترین محلات شهر رشت می‌باشد و به‌عنوان بافت تاریخی در مرکز شهر رشت قرار گرفته است. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین تحقق‌پذیری در بین مؤلفه‌های شهرسازی بیوفیلیک در محله‌ی شهرداری رشت به ترتیب مربوط به اجتماعی و روانی، کالبدی و عملکردی و زیست‌محیطی می‌باشد. در بین مؤلفه‌های فرعی نیز بیشترین تحقق‌پذیری مربوط به مؤلفه‌های احساس آرامش روانی و کاهش استرس، نشاط و پویایی فضاها، بهره‌مندی از مواد طبیعی در مصالح ساختمانی (چوب، سنگ، خاک، بامبو و...)، طراحی نماها و بام‌های سبز و شکل‌گیری تعاملات اجتماعی در فضاها و محیط‌های طبیعی می‌باشد که ارزش مدل ساختاری برای آنها به ترتیب 749/0، 675/0، 611/0، 542/0 و 456/0 محاسبه شده است. نتیجه‌گیری: در سطح اطمینان 95 درصد تنها مؤلفه‌ی اجتماعی و روانی شرایط مطلوبی را در این محله نشان می‌دهد و مؤلفه‌های کالبدی و عملکردی و زیست‌محیطی در شرایط نامطلوبی قرار داشته‌اند. به عبارتی عناصر و مؤلفه‌های مرتبط با طراحی شهر بیوفیک در محله نامطلوب می‌باشند.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 واکاوی زیبایی‌شناسی منظر شهری بر مبنای ادراکات شهروندان (نمونه مورد مطالعه: بافت تاریخی تبریز) 236367 10.22034/jget.2025.556905.1647 FA ارغوان قنبری گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران مهروش کاظمی شیشوان گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران حسین کلانتری خلیل‌آباد گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Journal Article 2025 11 02 مقدمه: منظر شهری مفهومی مهم در ادبیات معماری و طراحی شهری محسوب می‌گردد که با ارتقاء جذابیت، خوانایی و کیفیت بصری شهرها به‌دنبال افزایش بهزیستی ادراکی و ذهنی شهروندان و به‌تبع آن بهبود رفاه و کیفیت زندگی است. بدین منظور منظر شهری بایستی واجد ارزش‌های زیبایی‌شناختی باشد تا ادراکات مناسب در این زمینه فراهم گردد. هدف: با توجه به اهمیت ارزش‌های زیبایی‌شناختی منظر شهری، پژوهش حاضر با هدف واکاوی زیبایی‌شناسی منظر شهری بافت تاریخی تبریز (منطقه 8) بر مبنای ادراکات شهروندان نگارش شده است. روش‌شناسی: روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر کمی، با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی و اکتشافی می‌باشد که به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار Amos استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی: منطقه 8 شهرداری تبریز شامل منطقه‌ای به وسعت 388 هکتار می‌باشد که تقریباً 58/1 درصد از کل مساحت محدوده‌ی شهر تبریز را شامل می‌شود و جمعیت این منطقه در سال 1395، 29384 نفر بوده که حدود 66/1 درصد از جمعیت تبریز را شامل می‌شود. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین مطلوبیت در بین مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی زیبایی‌شناسی منظر شهری بافت تاریخی تبریز به ترتیب مربوط به مؤلفه‌های ادراکی و روان‌شناختی، فرهنگی و اجتماعی، کالبدی و بصری و طبیعی و اکولوژیکی با ضرایب 611/0، 551/0، 410/0 و 301/0 بوده است. همچنین بر اساس نتایج مدل، مقدار بحرانی برای مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی و ادراکی و روان‌شناختی بالاتر از 96/1 (مطلوب) و برای مؤلفه‌های کالبدی و بصری و طبیعی و اکولوژیکی پایین‌تر از 96/1 (نامطلوب) محاسبه شده است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهند مؤلفه‌های کالبدی و بصری (تناسبات فضایی، ریتم، بافت، رنگ) و طبیعی و اکولوژیکی (نور طبیعی، پوشش گیاهی، آب) منظر بافت تاریخی تبریز در شرایط نامطلوبی قرار دارد. از سوی دیگر معیار فرهنگی و اجتماعی با دربرگیری هویت‌مندی بافت و بسترسازی برای تعاملات و معیار ادراکی و روان‌شناختی با دربرگیری خوانایی، هویت و حس مکان در شرایط مطلوبی می‌باشند.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 مطالعه و بررسی نقش توسعه سرمایه اجتماعی و ایجاد انگیزش عمومی در پروژه های بازآفرینی شهری (مطالعه موردی: منطقه 6 شهرداری اصفهان) 237324 10.22034/jget.2025.556702.1646 FA آمنه رضوی دلیگانی کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران محسن شاطریان استاد، گروه جغرافیا و گردشگری، دانشگاه کاشان ، کاشان، ایران ابوذر وفایی استادیار گروه جغرافیا وگردشگری دانشگاه کاشان 0000-0003-4835-4409 Journal Article 2025 11 01 مقدمه: رویکرد بازآفرینی شهری طیف وسیع و گسترده ای از ملاحظات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی را در بر می گیرد به دلیل تعامل مداوم میان این ملاحظات می توان گفت بازآفرینی شهری مفاهیم و راهکارهایی نظیر سرمایه اجتماعی را نیز شامل می شود. هدف: هدف پژوهش حاضر مطالعه و بررسی نقش توسعه سرمایه اجتماعی و ایجاد انگیزش عمومی در پروژه های بازآفرینی شهری در منطقه 6 شهرداری اصفهان است. روش شناسی تحقیق : نوع پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت ، توصیفی – تحلیلی است . ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه است که با بهره گیری از روایی صوری اعتبار آن مورد تأیید قرار گرفته است. آزمون پایایی ابزار نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به مقدار آماره کلی 946/0، نشانگر قابلیت اعتماد یافته های تحقیق در سطح اطمینان 95 درصد است. جامعه آماری تحقیق، مجموع ساکنان منطقه6 شهر اصفهان که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران،250 نفر محاسبه گردید که به شیوه نمونه گیری طبقه ای به طور تصادفی توزیع گردیده است. تحلیلهای توصیفی و استنباطی از اطلاعات گردآوری شده با به کارگیری نرم افزار SPSS و آزمونهای آماری کندال انجام شده است. برای تحلیل های مدلسازی معادلات ساختاری از نرم افزار AMOS استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: منطقه 6 شهرداری اصفهان است یافته‌ها: یافته ها حاکی از آن است با توجه به سطح معناداری کمتر از 05/0 نشان دهنده رابطه معنی دار بین میزان مشارکت مردم و باز آفرینی شهری است. همچنین نتایج حاصل از کاربرد مدلسازی معادلات ساختاری نشان می دهد بالاترین شاخص سرمایه اجتماعی اثر بخش بر فرایند بازآفرینی منطقه 6 شهر اصفهان به شاخص حس تعلق و نهادهای اجتماعی با بار عاملی80/0 اختصاص یافته است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد با ارتقاء هرکدام از شاخص های سرمایه اجتماعی در سطح جامعه محلی می توان منجر به موفقیت هرچه بیشتر در اجرای پروژه های بازآفرینی شهری شود و انگیزش های عمومی در سطح جامعه محلی را باعث گردد

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2027 05 22 ارزیابی و پهنه‌بندی خطر وقوع زمین لغزش (مطالعه موردی : حوضه آبریز فهلیان، استان فارس ) 242326 10.22034/jget.2026.481070.1578 FA صیاد اصغری سراسکانرود استاد ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی ماهرخ سردشتی گروه ژیومورفولوژی.دانشکده علوم اجتماعی.دانشگاه محقق اردبیلی فاطمه سلیم زاده دانشجودکتری ژئومورفولوژی،دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی Journal Article 2024 10 28 مقدمه: کشور ما ایران به دلیل ویژگی‌های طبیعی و مورفولوژی خاص خود در معرض بسیاری از مخاطرات طبیعی قرار گرفته است. از زمین‌لغزش و ناپایداری دامنه ای مخاطرات مهمی برای فعالیت‌های انسانی هستند که اغلب سبب از دست رفتن منابع اقتصادی، خسارات به اموال و تأسیسات می‌‌شوند. این مسائل لزوم پهنه بندی خطر زمین‌لغزش را به عنوان اولین مرحله در مدیریت صحیح محیطی این پدیده روشن می‌‌سازد. هدف از این پژوهش پهنه بندی خطر وقوع زمین‌لغزش در حوضه آبخیز فهلیان در استان فارس می‌‌باشد. روش‌شناسی: به این منظور ابتدا لایه‌های اطلاعاتی 8 عامل مهم تأثیرگذار در وقوع زمین‌لغزش از قبیل ‌سنگ‌شناسی، شیب، ارتفاع، کاربری زمین، بارش، فاصله از گسل، جهت شیب، و فاصله از آبراهه تهیه و رقومی شدند. سپس با استفاده از تفسیر عکس‌های هوایی و عملیات میدانی، کلیه زمین‌لغزش موجود در حوزه، شناسایی و به صورت نقشه ارائه شدند. قلمرو جغرافیایی: حوضه آبریز فهلیان با مساحت 413۰ کیلومتر مربع در شمال غرب استان فارس واقع شده است. این محدوده از نظر تقسیمات درجه 1و 2حوضه‌های آبریز به ترتیب در حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان و حوضه آبریز جراحی- زهره قرار دارد یافته‌ها: از تلفیق متغیرهای مستقل و وابسته مقدار زمین‌لغزش درهرکلاس عامل محاسبه و وزن دهی طبقات بر اساس روابط موجود در مدل‌های ارزش اطلاعاتی، تراکم سطح و LNRF صورت گرفت. در نهایت نقشه پهنه بندی خطر زمین‌لغزش با ادغام لایه‌های مختلف وزنی در مدل‌های مختلف، حاصل شد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌‌دهند که روش ارزش اطلاعاتی به لحاظ داشتن انطباق بیشتر زمین‌لغزش با پهنه‌های خطر بالا و همچنین توانایی در تفکیک طبقه‌های خطر، کارایی بهتری نسبت به دو روش دیگر به خصوص روش LNRF دارد. نتایج نشان می‌‌دهند که روش ارزش اطلاعاتی به لحاظ داشتن انطباق بیشتر زمین‌لغزش با پهنه‌های خطر بالا و همچنین توانایی در تفکیک طبقه‌های خطر، کارایی بهتری نسبت به دو روش دیگر به خصوص روش LNRF دارد.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2027 05 22 تحلیل چالش‌ها و راهکارهای مدیریت پسماند در شهرستان ایذه با تمرکز بر عملکرد شهرداری 243317 10.22034/jget.2026.565221.1656 FA سعید ملکی استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز،ایران 0000-0001-6884-4259 اعظم ابراهیمی دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0009-0001-5859-0571 Journal Article 2025 12 26 مقدمه: مدیریت پسماند در شهرستان ایذه به دلیل ویژگی‌های خاص محیطی، محدودیت‌های توپوگرافی و ضعف ساختاری در سیستم جمع‌آوری و دفن با چالش‌های متعددی مواجه است. این شرایط، ضرورت بررسی علمی چالش‌ها و ارائه راهکارهای مؤثر با تمرکز بر نقش شهرداری را برجسته می‌سازد. هدف اصلی این پژوهش شناسایی و اولویت‌بندی مهم‌ترین چالش‌های مدیریت پسماند و ارائه راهکارهای بهینه برای بهبود آن است. روش‌شناسی: در این پژوهش از ترکیبی از روش‌های میدانی، مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه با کارشناسان و تکمیل پرسشنامه استفاده شده است. در مرحله نخست، چالش‌های اصلی مدیریت پسماند بر اساس بازدیدهای محلی و مصاحبه با ۱۰ نفر از کارشناسان محیط‌زیست و برنامه‌ریزی شهری شناسایی شد. در مرحله دوم، راهکارهای فنی، مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی استخراج گردید. همچنین در مراحل سوم و چهارم، به منظور وزن دهی به پارامترها، از مدل‌های تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و ضریب وزنی نسبی (RWR) استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: قلمرو جغرافیایی این پژوهش شهرستان ایذه است که به دلیل شرایط محیطی خاص و محدودیت‌های طبیعی و زیرساختی، با مسائل ویژه‌ای در حوزه مدیریت پسماند مواجه می‌باشد. یافته‌ها و بحث: بر اساس نتایج بدست آمده از مدل‌های AHP و RWR به ترتیب نبود برنامه‌ریزی جامع و بلندمدت و فقدان تجهیزات و زیرساخت‌های لازم برای دپو، جداسازی و جمع‌آوری پسماند به‌عنوان مهم‌ترین چالش مدیریت پسماند محسوب می‌شوند. همچنین در بین راهکارهای شناسایی شده نیز بر اساس مدل‌های AHP و RWR به ترتیب جذب سرمایه‌گذار و مکان‌یابی اصولی محل دفن پسماند به‌عنوان مهم‌ترین راهکار مدیریت پسماند شهرستان ایذه شناخته شده است. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مدیریت پسماند در شهرستان ایذه نیازمند بازنگری ساختاری، سرمایه‌گذاری پایدار، توسعه زیرساخت‌های فنی و تدوین برنامه‌ریزی راهبردی و بلندمدت است. توجه همزمان به ابعاد اقتصادی، فنی و مدیریتی می‌تواند نقش مؤثری در بهبود عملکرد شهرداری و ارتقای نظام مدیریت پسماند منطقه ایفا کند.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2027 05 22 شناسایی و ارزیابی مولفه های تاب آوری سکونتگاه های روستایی (مطالعه موردی: روستاهای حریم شهر تبریز) 244321 10.22034/jget.2026.485925.1587 FA معصومه شریفی گروه جغرافیا ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران پرویز کردوانی استاد گروه جغرافیا ، دانشگاه تهران ، تهران ، ایران علیرضا استعلاجی استاد گروه جغرافیا ، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران 0000-0002-4199-1133 مجید ولی شریعت پناهی دانشیار گروه جغرافیا ،واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری ،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران ، ایران Journal Article 2026 02 05 جوامع روستایی و فعالیت‌های تولیدی مرتبط با آن به دلیل دارا بودن ارتباط تنگاتنگ با محیط طبیعی و نیز داشتن توان محدود در مقابله با تهدیدات محیطی، از دیرباز بیش از دیگر جوامع در معرض بحران‌های طبیعی قرار داشته‌اند و اغلب اثرات آن منفی بوده است. در تحقیق حاضر، وضعیت مولفه‌های تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در حریم شهر تبریز مورد شناسایی و ارزیابی قرارگرفته است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی، به لحاظ روش پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی است. در این پژوهش، در زمینه مبانی نظری، از روش کتابخانه‌ای و به منظور جمع‌آوری اطلاعات مرتبط با جامعه موردمطالعه از روش پیمایشی استفاده شده است. مهـمتـرین مولفه‌های پـژوهش شــامل کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، سازمانی و نهادی اســت کــه بــا پرســش‌هــایی در طیــف 5‌تــایی لیکــرت، شــاخص‌ســازی شده‌اند. جامعه مورد مطالعه، شامل 23 روستای حریم شهر تبریز با جمعیت 54804 نفر است. تعداد نمونه موردنیاز با استفاده فرمول کوکران معادل 310 نفر (که مطابق با اصل تناسب روستاهای نمونه، به صورت تصادفی ساده تکمیل شده است) مشخص گردید. تجریه و تحلیل یافته‌ها در نرم‌افزار SPSS با آزمون‌های تی تک نمونه‌ای و مدل تحلیل عاملی (Factor Analysis) انجام شده است. بر اساس نتایج به دست آمده، بیشترین میانگین مربوط به به مولفه تاب‌آوری اجتماعی با میانگین 01/3 و کمترین میانگین مربوط به مولفه تاب‌آوری کالبدی با میزان 41/2 می‌باشد. همچنین، نتایج مدل تحلیل عاملی نشان داد که سه عاملی که دارای بیشترین تاثیرگذاری را در در تاب‌آوری سکونتگاه-های روستایی واقع در حریم شهر تبریز دارند عبارتند از؛ آگاهی مردم از راه‌های مقابله با وقوع حوادث و احساس تعلق به جامعه روستایی که دارای مقادیر عددی553/0 و مهمترین عامل می‌باشد، دومین عامل، میزان استفاده از کمک‌های دولت به آسیب‌دیدگان با مقدار عددی 670/0 و عامل سوم، باز بودن راه‌های جایگزین درآمد با مقدار عددی 609/0. به طور کلی، وضعیت تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی با توجه به مولفه‌های آن در حریم شهر تبریز در وضعیت نامطلوبی قرار دارد و از متوسط سطح نرمال به مراتب پایین‌تر است.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2027 05 22 تحلیلی پیرامون نظریه "راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا" (مفهوم فضای جغرافیایی) 245352 10.22034/jget.2026.570103.1663 FA نصرالله مولائی هشجین گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی ، رشت ، ایران 0000-0002-5716-7077 احمد مین باشی گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران شیوا گنجیان گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران Journal Article 2026 01 01 مقدمه: در دهه‌های اخیر، تحولات سریع فضایی، فناوری و زیست‌محیطی، ضرورت بازنگری در مفاهیم سنتی فضا و جغرافیا را برجسته ساخته است. در این میان، «راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا» به عنوان یک رویکرد نوظهور در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، تلاش می‌کند تا با بهره‌گیری از رویکردهای میان‌رشته‌ای، سازوکارهای طراحی، سازماندهی و مدیریت فضا را در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی انسان‌ها را بازتعریف کند. هدف پژوهش : هدف اصلی این مقاله در راستای تبیین نظری و تحلیل مفهوم راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا ، به بررسی تعاریف مفهوم بنیادین فضای جغرافیایی، و ارائه چارچوب نظری منسجم برای تبیین نقش این نظریه در برنامه‌ریزی و مدیریت فضایی است. روش شناسی تحقیق: پژوهش حاضر از نوع مطالعات مروری و توصیفی است. داده‌ها از طریق بررسی منابع علمی معتبر، مقالات پژوهشی و آثار نظری مرتبط گردآوری شده است. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از رویکردهای کیفی و استنتاج نظری انجام گرفته تا تصویری جامع از ابعاد مفهومی و کاربردی آن را در نظریه راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا ارائه گردد. قلمروجغرافیایی پژوهش : با توجه به ماهیت نظری و مفهومی موضوع، قلمرو این مطالعه جنبه جهانی و فرا‌مکانی دارد؛ اما یافته‌های آن می‌تواند در برنامه‌ریزی فضایی و توسعه پایدار در سطوح ملی، منطقه‌ای، ناحیه ای و محلی ـ به‌ویژه در نظام‌های برنامه‌ریزی فضایی کشورهای در حال توسعه ـ مورد استفاده قرار گیرد. یافته ها و بحث : نتایج تحقیق نشان می‌دهد که فضای جغرافیایی فراتر از یک بستر فیزیکی، به مثابه ساختاری پویا و چندبعدی در شکل‌گیری هویت‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی جوامع نقش دارد. نظریه راهبرد مهندسی جغرافیایی فضا، امکان درک نظام‌مند از تعاملات میان انسان، فضا و محیط را فراهم کرده و چارچوبی برای شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های نهفته در مدیریت فضاهای جغرافیایی ارائه می‌دهد. نتیجه گیری: این رویکرد می‌تواند به عنوان ابزاری کارآمد در طراحی و مدیریت فضاهای جغرافیایی مورد استفاده قرار گیرد و مسیر دستیابی به الگوهای پایدار توسعه را تسهیل کند. یافته‌ها بیانگر آن است که این نظریه می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های فضایی آتی در راستای توسعه پایدار کشور را فراهم آورد.