انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 شناسایی و تحلیل روند بارش در استان کهگیلویه و بویراحمد با استفاده از آزمون ناپارامتری من - کندال و تخمین‌گر شیب سن 233615 10.22034/jget.2025.532859.1631 FA وجیهه قربان نیا خیبری گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه یاسوج 0000-0003-0644-9266 محسن آرمین گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه یاسوج 0009-0003-7855-8995 فاطمه طاعت پور کارشناس منابع آب شرکت آب منطقه ای استان کهگیلویه و بویراحمد و دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0009-0005-5256-382X Journal Article 2025 07 08 مقدمه: آگاهی از روند تغییرات بارش یک منطقه می‌تواند بسیاری از مدیران مرتبط با مدیریت منابع آب را نسبت به تصمیم‌گیری‌های آینده خود در ارتباط با اجرای پروژه‌های عمرانی یاری دهد.<br><br>هدف: تغییرات الگوهای بارش می‌تواند تأثیرات عمیقی بر منابع آب، کشاورزی، محیط زیست و به طور کلی جنبه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی ساکنان یک منطقه داشته باشد، به همین دلیل بررسی روند داده‌های بارش از اهمیت به‌سزایی برخوردار است.<br><br>روش‌شناسی: در این پژوهش روند تغییرات بارش در استان کهگیلویه و بویراحمد با استفاده از داده‌های بارش روزانه 23 ایستگاه باران‌سنجی در طی یک دوره 24 ساله (1368-1392) با استفاده از آزمون‌های ناپارامتریک من-کندال و تخمین‌گر شیب سن شناسایی و تجزیه و تحلیل شد. قبل از به کاربردن آزمون‌‌ من-کندال برای تشخیص روند در سری‌های زمانی بارش در ایستگاه‌های باران‌سنجی منتخب، بر اساس نیازمندهای آزمون‌ها، آزمون همگنی سری‌های زمانی بارش با استفاده از آزمون همگنی نرمال استاندارد و آزمون دامنه بویشاند و آزمون خود همبستگی و تکنیک پیش سفید کردن برای حذف اثر خودهمبستگی روی داده‌های بارش انجام شد.<br><br>قلمرو جغرافیایی: این تحقیق در استان کهگیلویه و بویراحمد به مرکزیت شهر یاسوج با وسعتی حدود 16 هزار و 249 کیلومتر مربع بین 29 درجه و 52 دقیقه تا 31 درجه و 9 دقیقه عرض شمالی و 49 درجه و 55 دقیقه تا 51 درجه و 53 دقیقه طول شرقی انجام گرفته است. <br><br>یافته‌ها: محاسبات آماری اولیه نشان داد که میانگین بارش از 409 میلی‌متر در ایستگاه دوگنبدان در نیمه جنوبی و بخش گرمسیری استان تا 1255 میلی‌متر در ایستگاه تنگاب در نیمه شمالی و بخش سردسیری استان متغیر است. از 23 ایستگاه مورد بررسی، 21 ایستگاه باران‌سنجی دارای روند کاهشی در مقدار بارش با شیب خط روند از 5- تا 35- هستند.<br><br>نتیجه‌گیری: وجود روند در بارش می‌تواند شاهدی بر تغییر اقلیم باشد و در مدیریت منابع آب به عنوان یکی از عوامل تعیین کننده میزان آب قابل استحصال و اتخاذ تدابیر لازم برای مقابله با خشکسالی مورد توجه جدی قرار داده شود.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 تحلیل و تبیین فرصت ها و محدودیت های شهر بوکان 233896 10.22034/jget.2025.544786.1639 FA ناصح محمد خانی دانشجوی دکتری ، گروه جغرافیا، واحد ملایر ، دانشگاه آزاد اسلامی ، ملایر، ایران ,مجید شمس .استاد گروه جغرافیا، واحد ملایر ، دانشگاه آزاد اسلامی ، ملایر، ایران 0009-0002-0042-4586 Journal Article 2025 09 02 مقدمه: شهر بوکان، واقع در شمال‌غرب ایران، به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم جغرافیایی منطقه، با موقعیت استراتژیک در نزدیکی بازارهای مرزی، دسترسی به مسیرهای تجاری بین‌المللی و همجواری با مناطق صنعتی و کشاورزی، دارای ظرفیت‌های متنوع و چشمگیری برای توسعه پایدار است.<br><br>هدف: هدف این پژوهش، شناسایی فرصت‌ها و محدودیت‌های توسعه شهری بوکان، تحلیل دقیق عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی، و ارائه راهکارهای عملیاتی و سیاستی مبتنی بر اصول توسعه پایدار است<br><br>روش‌شناسی: روش‌شناسی تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و کمی بوده و داده‌ها از طریق مطالعات میدانی، پیمایش جامعه آماری شهروندان، پرسشنامه محقق‌ساخته و تحلیل شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی و کالبدی جمع‌آوری شده و با استفاده از آمار توصیفی، آزمون‌های تحلیل واریانس، رگرسیون چندمتغیره و تحلیل عاملی تأییدی بررسی شده است<br><br>قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی مطالعه شامل کل شهر بوکان و مناطق پیرامونی آن است که با توجه به منابع طبیعی شامل آب‌های سطحی و زیرزمینی، زمین‌های حاصل‌خیز، منابع معدنی محدود، ظرفیت‌های گردشگری طبیعی و میراث فرهنگی، و همچنین جمعیت جوان، تحصیل‌کرده و متنوع از لحاظ قومی و فرهنگی، شرایط مناسبی برای توسعه اقتصادی، سرمایه انسانی و گردشگری فرهنگی فراهم کرده است<br><br>یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود این فرصت‌ها، چالش‌های ساختاری و مدیریتی از جمله ضعف زیرساخت‌های شهری در حوزه حمل‌ونقل، تأمین انرژی و شبکه فاضلاب، محدودیت منابع مالی، نبود صنایع مادر و بهره‌برداری ناکارآمد از منابع طبیعی، مسائل زیست‌محیطی ناشی از مدیریت ناکافی پسماند و آلودگی آب‌های سطحی، فقدان هماهنگی میان نهادهای اجرایی، نبود برنامه‌های جامع توسعه و چشم‌انداز بلندمدت، و کمبود مشارکت شهروندان، روند توسعه پایدار بوکان را محدود و ناپایدار کرده است. <br><br>نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اتخاذ رویکرد یکپارچه، برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد و مدیریت مشارکتی، بهره‌برداری بهینه از منابع طبیعی و فرهنگی، توسعه صنایع خلاق و گردشگری، و تدوین استراتژی‌های کلان توسعه می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، تقویت سرمایه اجتماعی، کاهش نابرابری‌های فضایی و اقتصادی، تثبیت جایگاه بوکان به‌عنوان محور توسعه منطقه‌ای و هدایت سیاست‌های عمومی به سمت توسعه متوازن و پایدار باشد.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 بررسی روند تغییرات دمایی حوضه های آبی کرانه دریای عمان و ارتباط آن با الگوهای پیوند از دور 235342 10.22034/jget.2025.532824.1629 FA محبوبه آداودی جلفایی دانشجوی دکتری رشته آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران امیر گندمکار دانشیار گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران 0000-0002-9344-7607 علیرضا عباسی استادیار گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران پرویز رضایی دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران 0000-0002-0152-3896 Journal Article 2025 07 14 تحلیل روند دما به عنوان یکی از نمودهای تغییراقلیم و ارتباط آن با الگوهای پیوند از دور و نقشی که در بخش های مختلف جامعه دارد از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد. با توجه به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات دمایی حوضه های آبی کرانه دریای عمان و ارتباط آن با الگوهای پیوند از دور شکل گرفته است. از داده های دمای ماهانه شبکه بندی شده با توان تفکیک 1/0 * 1/0 درجه طی دوره آماری 2022-1970 از سایت کوپرنیکس استفاده شده است. تعداد 829 پیکسل کل منطقه را پوشش داد. همچنین از داده های الگوهای پیوند از دور همزمان با دوره آماری مورد مطالعه استفاده شد. روند دما توسط آزمون رگرسیون در نرم افزار مت لب بدست آمد. برای ارتباط سنجی بین دما و الگوهای پیوند از دور نیز از آزمون های همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی استفاده شد. نتایج نشان داد روندهای افزایشی در حوضه غالب می باشد؛ به طوری که ماه‌های ژانویه، فوریه، مارس و اکتبر کل حوضه از روند افزایشی برخوردار می باشد. در ماه‌های مه و سپتامبر نیز مساحت بیشتری از حوضه دارای روند افزایشی بوده است. در ماه های آوریل و آگوست نیز نیمه غربی حوضه دارای روند افزایشی بوده است. روندهای کاهشی نیز تنها در ماه های ژوئن و ژولای مشاهده شده که مساحت بسیار کمی از حوضه را نیز در برگرفته اند. به طور کلی می توان بیان نمود دمای حوضه به خصوص در مناطق غربی و جنوبی حوضه در حال افزایش می باشد و این مناطق بیشتر تحت تاثیر گرمایش جهانی قرار گرفته اند. ارتباط سنجی ها نشان داد دما با الگوهای AMOS و AMO بیش از سایر الگوها همبستگی داشته است. لذا نتیجه گرفته می شود که الگوهای واقع در اطلس شمالی و آرام حاره ای بیش از سایر الگوها بر دمای حوضه تاثیر داشته است.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 ارزیابی مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی رویکرد شهرسازی بیوفیلیک در محلات شهری (مطالعه موردی: محله‌ی شهرداری شهر رشت) 236366 10.22034/jget.2025.554985.1645 FA حمیدرضا احمدی سیاهمرد گروه معماری و شهرسازی، واحد بین‌الملل ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران رسول درس‌خوان گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران مصطفی بصیری گروه شهرسازی و معماری، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران Journal Article 2025 10 23 مقدمه: امروزه با توجه به گسترش محیط‌های ساخته‌شده و کاهش تماس مستقیم انسان با طبیعت، بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند که سیاست‌های برنامه‌ریزی شهری بایستی بازگرداندن طبیعت به مکان‌های شهری را مدنظر قرار دهد. در این راستا، در سال‌های اخیر رویکرد بیوفیلیا به‌عنوان یکی از الگوهای برنامه‌ریزی و طراحی شهری بر مبنای طبیعت‌گرایی مطرح گردیده است.<br><br>هدف: با توجه به اهمیت ادغام رویکرد بیوفیلیا در برنامه‌ریزی و طراحی شهرهای امروزی و ضرورت بررسی اولیه از شرایط موجود، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی رویکرد شهرسازی بیوفیلیک در محله‌ی شهرداری شهر رشت نگارش شده است.<br><br>روش‌شناسی: روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر کمی، با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی و اکتشافی می‌باشد که به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از تکنیک حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار Smart-pls استفاده شده است. <br><br>قلمرو جغرافیایی: محله‌ی شهرداری یکی از قدیمی‌ترین محلات شهر رشت می‌باشد و به‌عنوان بافت تاریخی در مرکز شهر رشت قرار گرفته است.<br><br>یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین تحقق‌پذیری در بین مؤلفه‌های شهرسازی بیوفیلیک در محله‌ی شهرداری رشت به ترتیب مربوط به اجتماعی و روانی، کالبدی و عملکردی و زیست‌محیطی می‌باشد. در بین مؤلفه‌های فرعی نیز بیشترین تحقق‌پذیری مربوط به مؤلفه‌های احساس آرامش روانی و کاهش استرس، نشاط و پویایی فضاها، بهره‌مندی از مواد طبیعی در مصالح ساختمانی (چوب، سنگ، خاک، بامبو و...)، طراحی نماها و بام‌های سبز و شکل‌گیری تعاملات اجتماعی در فضاها و محیط‌های طبیعی می‌باشد که ارزش مدل ساختاری برای آنها به ترتیب 749/0، 675/0، 611/0، 542/0 و 456/0 محاسبه شده است.<br><br>نتیجه‌گیری: در سطح اطمینان 95 درصد تنها مؤلفه‌ی اجتماعی و روانی شرایط مطلوبی را در این محله نشان می‌دهد و مؤلفه‌های کالبدی و عملکردی و زیست‌محیطی در شرایط نامطلوبی قرار داشته‌اند. به عبارتی عناصر و مؤلفه‌های مرتبط با طراحی شهر بیوفیک در محله نامطلوب می‌باشند.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 واکاوی زیبایی‌شناسی منظر شهری بر مبنای ادراکات شهروندان (نمونه مورد مطالعه: بافت تاریخی تبریز) 236367 10.22034/jget.2025.556905.1647 FA ارغوان قنبری گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران مهروش کاظمی شیشوان گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران حسین کلانتری خلیل‌آباد گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Journal Article 2025 11 02 مقدمه: منظر شهری مفهومی مهم در ادبیات معماری و طراحی شهری محسوب می‌گردد که با ارتقاء جذابیت، خوانایی و کیفیت بصری شهرها به‌دنبال افزایش بهزیستی ادراکی و ذهنی شهروندان و به‌تبع آن بهبود رفاه و کیفیت زندگی است. بدین منظور منظر شهری بایستی واجد ارزش‌های زیبایی‌شناختی باشد تا ادراکات مناسب در این زمینه فراهم گردد.<br><br>هدف: با توجه به اهمیت ارزش‌های زیبایی‌شناختی منظر شهری، پژوهش حاضر با هدف واکاوی زیبایی‌شناسی منظر شهری بافت تاریخی تبریز (منطقه 8) بر مبنای ادراکات شهروندان نگارش شده است.<br><br>روش‌شناسی: روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر کمی، با هدف کاربردی و ماهیت تحلیلی و اکتشافی می‌باشد که به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار Amos استفاده شده است. <br><br>قلمرو جغرافیایی: منطقه 8 شهرداری تبریز شامل منطقه‌ای به وسعت 388 هکتار می‌باشد که تقریباً 58/1 درصد از کل مساحت محدوده‌ی شهر تبریز را شامل می‌شود و جمعیت این منطقه در سال 1395، 29384 نفر بوده که حدود 66/1 درصد از جمعیت تبریز را شامل می‌شود.<br><br>یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین مطلوبیت در بین مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی زیبایی‌شناسی منظر شهری بافت تاریخی تبریز به ترتیب مربوط به مؤلفه‌های ادراکی و روان‌شناختی، فرهنگی و اجتماعی، کالبدی و بصری و طبیعی و اکولوژیکی با ضرایب 611/0، 551/0، 410/0 و 301/0 بوده است. همچنین بر اساس نتایج مدل، مقدار بحرانی برای مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی و ادراکی و روان‌شناختی بالاتر از 96/1 (مطلوب) و برای مؤلفه‌های کالبدی و بصری و طبیعی و اکولوژیکی پایین‌تر از 96/1 (نامطلوب) محاسبه شده است.<br><br>نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهند مؤلفه‌های کالبدی و بصری (تناسبات فضایی، ریتم، بافت، رنگ) و طبیعی و اکولوژیکی (نور طبیعی، پوشش گیاهی، آب) منظر بافت تاریخی تبریز در شرایط نامطلوبی قرار دارد. از سوی دیگر معیار فرهنگی و اجتماعی با دربرگیری هویت‌مندی بافت و بسترسازی برای تعاملات و معیار ادراکی و روان‌شناختی با دربرگیری خوانایی، هویت و حس مکان در شرایط مطلوبی می‌باشند.

انجمن جغرافیایی ایران مهندسی جغرافیایی سرزمین 2538-1490 11 1 2026 02 26 مطالعه و بررسی نقش توسعه سرمایه اجتماعی و ایجاد انگیزش عمومی در پروژه های بازآفرینی شهری (مطالعه موردی: منطقه 6 شهرداری اصفهان) 237324 10.22034/jget.2025.556702.1646 FA آمنه رضوی دلیگانی کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران محسن شاطریان استاد، گروه جغرافیا و گردشگری، دانشگاه کاشان ، کاشان، ایران ابوذر وفایی استادیار گروه جغرافیا وگردشگری دانشگاه کاشان 0000-0003-4835-4409 Journal Article 2025 11 01 مقدمه: رویکرد بازآفرینی شهری طیف وسیع و گسترده ای از ملاحظات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی را در بر می گیرد به دلیل تعامل مداوم میان این ملاحظات می توان گفت بازآفرینی شهری مفاهیم و راهکارهایی نظیر سرمایه اجتماعی را نیز شامل می شود.<br><br>هدف: هدف پژوهش حاضر مطالعه و بررسی نقش توسعه سرمایه اجتماعی و ایجاد انگیزش عمومی در پروژه های بازآفرینی شهری در منطقه 6 شهرداری اصفهان است.<br><br>روش شناسی تحقیق : نوع پژوهش از نظر هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت ، توصیفی – تحلیلی است . ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه است که با بهره گیری از روایی صوری اعتبار آن مورد تأیید قرار گرفته است. آزمون پایایی ابزار نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به مقدار آماره کلی 946/0، نشانگر قابلیت اعتماد یافته های تحقیق در سطح اطمینان 95 درصد است. جامعه آماری تحقیق، مجموع ساکنان منطقه6 شهر اصفهان که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران،250 نفر محاسبه گردید که به شیوه نمونه گیری طبقه ای به طور تصادفی توزیع گردیده است. تحلیلهای توصیفی و استنباطی از اطلاعات گردآوری شده با به کارگیری نرم افزار SPSS و آزمونهای آماری کندال انجام شده است. برای تحلیل های مدلسازی معادلات ساختاری از نرم افزار AMOS استفاده شده است.<br><br>قلمرو جغرافیایی پژوهش: منطقه 6 شهرداری اصفهان است<br><br>یافته‌ها: یافته ها حاکی از آن است با توجه به سطح معناداری کمتر از 05/0 نشان دهنده رابطه معنی دار بین میزان مشارکت مردم و باز آفرینی شهری است. همچنین نتایج حاصل از کاربرد مدلسازی معادلات ساختاری نشان می دهد بالاترین شاخص سرمایه اجتماعی اثر بخش بر فرایند بازآفرینی منطقه 6 شهر اصفهان به شاخص حس تعلق و نهادهای اجتماعی با بار عاملی80/0 اختصاص یافته است.<br><br>نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد با ارتقاء هرکدام از شاخص های سرمایه اجتماعی در سطح جامعه محلی می توان منجر به موفقیت هرچه بیشتر در اجرای پروژه های بازآفرینی شهری شود و انگیزش های عمومی در سطح جامعه محلی را باعث گردد