انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220تحلیل فرم وساختار شهررشت درارتباط باتاثیرگذاری آب با روش چیدمانفضا22831510.22034/jget.2025.482675.1580FAمحمدخندانگروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران0009-0000-8034-3502احدنژادابراهیمیگروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران0000-0001-6025-1942لیلامدقالچیگروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران0000-0003-0747-050xJournal Article20241009مقدمه: رشد شهرها چالش های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست محیطی را در پی داشته که چگونگی رشد و توسعه کالبدی، موجب پیچیدگیهای کالبدی-فضایی در شهرها شده است؛ بطوریکه درک روابط شهری و شناخت ساختار و استخوان بندی اصلی شهرها را با دشواری مواجه ساخته است. از اینرو تحلیل ساختار شهری نیاز به روش هایی دارد که بتواند به این پیچیدگی ها پاسخ دهد که نظریه چیدمان فضا از جمله این روش هاست. <br><br>هدف: از آنجاییکه آب و نحوه تامین آن تاثیرات خود را در پیدایش تمدنها، گزینش مکان استقرار شهرها، چیدمان و نحوه توسعه محلات ایفا نموده و در نهایت مهر خود را بر شهرها زده است، لذا هدف این است تا با تأمل در ساختار و سازمان فضایی شهرها در مقیاسهای کلان، میانی و خرد، نقش کلیدی آب در پیدایش، مکانگزینی، شکلگیری و توسعه آتی شهرها واکاوی گردد. <br><br>روش شناسی: بارویکردی تحلیلی- توصیفی و ترکیب الگوهای کمی و کیفی، اسناد و مدارک موجود در راستای بررسی ساختار و سازمان فضایی شهرها و تاثیرپذیری آن از منابع آب مطالعه و عوامل آن از طریق روش چیدمان فضا تحلیل شده است. <br><br>قلمرو جغرافیایی: شهر رشت برای مطالعه انتخاب گردیده که بعنوان مرکز استان گیلان، ترکیبی از شرایط آب و هوایی خاص با اقلیمی پرباران و بهرهمندی از رودخانههایی در دو سمت هسته اولیه شهر، بسیاری از شاخص های تاثیرگذار آب در ساختار و سازمان فضایی شهر را داراست که توجیه کننده انتخاب و ضرورت بررسی مسئله می باشد. <br><br>یافتهها: رشت علاوه بر بهرهمندی از اقلیم پرباران که دسترسی به آب را بسیار آسان نموده، به واسطه احاطه شدن توسط رودخانههای زرجوب و گوهررود، چه در مکانیابی و استقرار و چه در معیشت و کاربری محلات، ساختار و سازمان فضایی متکی به منابع آب و رودخانهها داشته که از تحلیل چیدمان فضا برای بررسی این تاثیرپذیری بهره برده خواهد شد. <br><br>نتیجه گیری: آسیب شناسی ساختار فضایی شهر برای سازماندهی پیکرهبندی فضایی و ایجاد یکپارچگی در کل شهر ضروری است و روش چیدمان فضا ابزاری مناسب در این زمینه میباشد. خدمات رسانی مناسب و بهبود عملکرد شهری، بدون شناخت دقیق ساختار و سازمان فضایی شهر کارایی لازم را به همراه نخواهد داشت.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220تحلیل پیکربندی فضایی محله سنگلج منطقه 12 تهران برای شناسایی نقاط جاذب فرهنگی22831610.22034/jget.2025.492570.1597FAسیده شیوامعیری پوردانشجو دکتری، گروه شهرسازی، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی تهران ایران0009-0006-2401-138Xفرححبیباستاد گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0000-0001-8052-6229کیانوشذاکرحقیقیواحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0000-0002-7963-0499Journal Article20241211مقدمه: محله سنگلج در منطقه ۱۲ تهران، بهعنوان بافتی تاریخی با ارزش فرهنگی، نقش مهمی در هویت شهری دارد. اما فرسودگی بافت، معابر باریک و کاربریهای ناسازگار، پتانسیل گردشگری آن را محدود کرده است.<br><br>هدف: این پژوهش با هدف شناسایی نقاط جاذب فرهنگی سنگلج و ارائه چارچوبی برای توسعه پایدار، پیکربندی فضایی و کاربری اراضی را تحلیل میکند.<br><br>روششناسی: پژوهش توصیفی-تحلیلی با رویکرد کمی است. دادههای مکانی از اسناد شهرداری و گزارشهای مهندسین مشاور باوند گردآوری شد. تحلیل دادهها با ArcGIS، Depthmap و فرآیند تحلیل شبکهای (ANP) برای وزندهی به معیارهای کاربری اراضی، کیفیت قطعات شهری و ارزش تاریخی انجام شد. شاخصهای تحلیل شبکه (میانبود، دسترسی، جذابیت) و معیارهای پیکربندی فضایی (اتصال، همپیوندی، عمق) ارزیابی شدند.<br><br>قلمرو جغرافیایی: محله سنگلج، با ۱۰۳ هکتار مساحت در منطقه ۱۲ تهران، از شمال به خیابان امام خمینی، از جنوب به خیابان مولوی، از غرب به خیابان وحدت اسلامی و از شرق به خیابان خیام محدود است.<br><br>یافتهها: معابر حاشیهای محله به دلیل همپیوندی و دسترسی بالا، قابلیت تبدیل به محورهای فرهنگی و گردشگری دارند. اما معابر مرکزی و جنوبی به دلیل کاربریهای ناسازگار (انبارها و کارگاهها)، عرض کم و فقدان جذابیت بصری، کارایی پایینی دارند. کمبود سرانههای فرهنگی (02/۱۰۰,۳۸۱ مترمربع) با تغییر کاربری قطعات تاریخی قابل جبران است. معابر تاریخی (۱۲۷۰ ه.ش) پتانسیل احیا بهعنوان پیادهراههای فرهنگی دارند.<br><br>نتیجهگیری: بازآفرینی معابر تاریخی و تبدیل قطعات با ارزش به فضاهای فرهنگی و گردشگری، جذابیت سنگلج را بهبود میبخشد. پیشنهاد میشود با کاهش کاربریهای ناسازگار، همکاری بین شهرداری و وزارت میراث فرهنگی و مرمت بناها، زیرساختهای گردشگری تقویت شود. این اقدامات ضمن حفظ هویت محله، به توسعه پایدار و جذب گردشگر کمک میکند. تحقیقات آینده میتوانند با مشارکت ساکنان، چارچوب جامعتری ارائه دهند.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220ارزیابی مؤلفههای پایداری در پروژههای مسکن گروههای کمدرآمد (مطالعه موردی: پروژهی مسکن مهر شهر جدید سهند کلانشهر تبریز)22921810.22034/jget.2025.513347.1618FAالهامحاتمی گلزاریاستادیار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.نسیمبلندی روشن'گروه معماری ، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایرانندابقایی ایلخچی'گروه معماری ، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایرانJournal Article20250320مقدمه: دسترسی به مسکن مناسب بهعنوان عاملی در جهت دستیابی به شهرها و جوامع پایدار محسوب میگردد. در این بین چالش اساسی، برنامهریزی مسکن پایدار برای گروههای کمدرآمد بهویژه در کشورهای درحال توسعه میباشد. بنابراین ارزیابی سیاستها و پروژههای مسکن گروههای کمدرآمد از منظر شاخصهای پایداری میتواند ضمن شناسایی کاستیها، راهبردهای اجرایی برای دستیابی به پایداری در مساکن این اقشار ارائه دهد.<br><br>هدف پژوهش: با توجه به اهمیت برنامهریزی مسکن پایدار برای گروههای کمدرآمد، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مؤلفههای پایداری در پروژههای مسکن مهر شهر جدید سهند نگارش شده است.<br><br>روش شناسی: روش تحقیق در پژوهش حاضر کمی با هدف کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی میباشد که در راستای تجزیه و تحلیل اطلاعات از از آزمون T-test در نرمافزار SPSS استفاده شده است. جامعهی آماری تحقیق نیز شامل ساکنان مساکن مهر شهر جدید سهند (110 هزار نفر) بوده که با استفاده از روش کوکران حجم نمونه 384 نفر تعیین گردیده که دسترسی به آنها بر مبنای الگوی تصادفی ساده بوده است.<br><br>قلمرو جغرافیایی پژوهش: شهر جدید سهند در فاصلهی 20 کیلومتری جنوب غربی تبریز، در شرق محور ارتباطی تبریز-آذرشهر و در دامنههای جنوبی رشته کوه سهند واقع شده است. از نظر موقعیت جغرافیایی شهر جدید سهند در 46 درجه، 3 دقیقه و 46 درجه، 15 دقیقهی طول جغرافیایی و 37 درجه، 53 دقیقه و 37 درجه، 59 دقیقهی عرض جغرافیایی قرار دارد.<br><br>نتایج و بحث: یافتههای تحقیق نشان میدهد که با توجه به سطح معناداری یا sig<0.05 که کوچکتر از 05/0 است، در نتیجه (H0) برای 7 متغیر تأیید و 21 متغیر رد میشود. همچنین در بین مؤلفههای اصلی تبیینکنندهی پایداری مسکن تنها مؤلفهی اقتصادی در سطح اطمینان 95 درصد مورد رضایت ساکنان مساکن مهر بوده و شرایط در مؤلفههای کالبدی، اجتماعی و زیستمحیطی نامطلوب بوده است.<br><br>نتیجهگیری: نتایج نشان میدهد که از منظر مؤلفههای مرتبط با واحد مسکونی و مؤلفههای فضای مسکونی این پروژه نامطلوب عمل کرده است. به عبارتی انسجام در برنامهریزی ابعاد مختلف و ترجیحات مدنظر ساکنان از کاستیهای اساسی این پروژهها میباشد.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220تحلیل ساختاری-کارکردی عوامل موثر بر خشک شدن دریاچه ارومیه براساس نظریه داده بنیاد22941410.22034/jget.2025.532367.1628FAاکبرسلطانزادهدانشجوی دکتری،گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان ، زنجان ، ایرانعیسیپیریاستادیار،گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان ، زنجان ، ایرانحسینحمدیاستادیار،گروه حقوق، دانشگاه زنجان ، زنجان ، ایرانJournal Article20250702مقدمه : شرایط کنونی دریاچه ارومیه پیامد توسعه نامتوازن و ناپایدار در حوضه آبریز آن و برداشت بی رویه از منابع آب تجدیدپذیر حوضه به ویژه در دو دهه اخیر می باشد. مجموعه عوامل انسانی و طبیعی مختلف به مانند اجرای طرح های متعدد توسعه منابع آب، چنین شرایطی را برای پهناورترین دریاچه داخلی ایران به همراه داشته است. هدف: این مقاله به دنبال تحلیل ساختاری – کارکردی از وضعیت موجود خشک شدن بزرگترین دریاچه شور جهان بر اساس نظریه داده بنیاد است. <br><br>روششناسی و قلمرو جغرافیایی:. گردآوری دادهها بصورت مطالعات پیمایشی و کتابخانهای انجام شد. جامعه آماری تحقیق به تعداد 60 نفر با نمونهگیری گلولهبرفی انتخاب شدند. برای تحلیل دادهها از نظریه داده بنیاد، آزمون تک نمونهایt و مدل تحلیل مسیر با نرمافزار SPSS استفاده شد. <br><br>یافتهها : براساس یافتههای تحقیق در مقولههای اصلی، «حفر 10000 حلقه چاه غیرمجاز» با ضریب 206/5؛ در عوامل زمینهای «تغییر کاربری اراضی کشاورزی به صنعتی و مسکونی» با ضریب 836/2؛ در عوامل مداخلهگر «تراکم بالای جمعیت در منطقه» با ضریب 199/2؛ و در عوامل علّی «احداث پل شهید کلانتری» با ضریب 372/7 بیشترین امتیاز را کسب کرده اند. همچنین، عوامل علّی با ضریب(704/0) بیشترین تاثیر را بر خشک شدن دریاچه ارومیه دارد. <br><br>نتیجهگیری: بدین ترتیب، بمنظور احیاء دریاچه ارومیه، تعیین الگوی کشت؛ توقف سدسازی؛ استفاده مجدد از آب خاکستری(فاضلاب ها)؛ و اعمال مدیریت یکپارچه، جهت حفظ و افزایش منابع آبی ضروری به نظر می رسد.. <br><br>. . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220تحلیل فضایی مخاطرات ژئوموفولوژیکی در ارتباط با توسعه فیزیکی و تغییرات کاربری اراضی شهری ( نمونه موردی: شهر رودبار)23200110.22034/jget.2025.533289.1632FAلیلاابراهیمیگروه جغرافیا، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی ، چالوس، ایرانشنبمحاتمی1- گروه جغرافیا، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایرانJournal Article20250708مقدمه: در روند گسترش فیزیکی شهرها، نادیدهگرفتن ویژگیها و مخاطرات ژئومورفولوژیکی میتواند منجر به بروز پیامدهای گستردهای از جمله تخریب محیطزیست، تهدید جان و مال ساکنان و کاهش تابآوری شهری گردد. تحلیل فضایی این مخاطرات با بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند سنجش از دور (RS) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، بستری مناسب برای شناسایی مناطق پرخطر و بررسی تأثیر توسعه انسانی و تغییرات کاربری اراضی فراهم میسازد.<br><br>هدف: تحقیق حاضر با هدف ارزیابی روند توسعه فیزیکی شهر رودبار، تغییرات کاربری اراضی و تأثیر آنها بر افزایش خطرپذیری در برابر مخاطرات ژئومورفولوژیکی انجام شده است. <br><br>روششناسی: در این راستا، با استفاده از دادههای ماهوارهای چنددورهای، ابزارهای GIS، مدلسازی فازی و تحلیل همپوشانی لایههای اطلاعاتی، پهنهبندی مخاطرات و ارزیابی تغییرات مکانی ـ زمانی در توسعه شهری صورت گرفت.<br><br>قلمرو جغرافیایی: محدوده مطالعه، شهر رودبار در جنوب استان گیلان است؛ شهری که بهدلیل قرارگیری در ناحیهای کوهستانی و زلزلهخیز، همواره در معرض مخاطرات محیطی قرار دارد.<br><br>یافتهها: نتایج نشان داد که توسعه فیزیکی شهر، بهویژه پس از زلزله ویرانگر سال ۱۳۶۹، عمدتاً بهصورت پراکنده و بدون ملاحظات ژئومورفولوژیکی انجام شده است. گسترش شهر در مناطق شیبدار، حاشیه رودخانهها و نواحی مستعد لغزش و رانش زمین، ریسک مخاطرات طبیعی را افزایش داده است. همچنین تغییرات کاربری اراضی، شامل کاهش سطح اراضی کشاورزی و توسعه کاربریهای مسکونی و خدماتی، به افزایش آسیبپذیری اجتماعی و محیطی دامن زده است.<br><br>نتیجهگیری: بخش بزرگی از مناطق شهری رودبار در محدوده خطر زیاد تا بسیار زیاد قرار دارند. این امر ضرورت بازنگری در طرحهای توسعه شهری، تقویت برنامهریزی محیطمحور و استفاده از فناوریهای نوین برای مدیریت ریسکهای ژئومورفولوژیکی را بیشازپیش نمایان میسازد.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220کاربرد توان اکولوژیک در آمایش سرزمین و برنامه ریزی منطقه ای (مطالعه موردی: لرستان)23262010.22034/jget.2025.499089.1604FAآیترشنوفردانشگاه تربیت مدرس0000-0003-1640-0466Journal Article20250110شناخت توان های محیطی و تعیین ظرفیت تحمل و توان اکولوژیکی سرزمین برای کاربری های مختلف با هدف حفاظت و بهربرداری مستمر از منابع محیطی ضرورتی اجتناب ناپذیر، در جهت حصول به توسعه پایدار می باشد. در همین ارتباط این پزوهش باهدف شناسایی و ارزیابی وضعیت توان اکولوژیکی استان لرستان انجام یافته است. از این رو ماهیت این تحقیق کاربردی بوده و ازلحاظ روش شناسی، در گروه توصیفی-تحلیلی قرار می گیرد. جامعه آماری تحقیق 10 نفر از متخصصان امور محیط زیست و علوم جغرافیایی بوده که از نظرات آنها جهت احصا، و وزن دهی به شاخص های تحقیق استفاده گردیده است. فرایند تجزیه و تحلیل داده ها در این مقاله بدین صورت بوده که با استخراج و وزن دهی به شش لایه اطلاعات اکولوژیکی(شیب، ارتفاع، آب، اقلیم، خاک،پوشش گیاهی) نقشه توان اکولوژیک استان در پنج طبقه با استفاده از نرم افزار ARCGIS استخراج شده و مساحت هر یک از طبقات برای استان و هریک از شهرستان ها محاسبه گردید. سپس با استفاده از روش PROMETHEE شهرستان های استان بر اساس توان اکولوژیک رتبه بندی گردیدند. نتایج ارزیابی اکولوژیک استان نشان داد طبقه اکولوژیک متوسط و نسبتا بالا با 09/35 ، و 31/31 درصد بیشترین سهم را در میان طبقات اکولوژیک داشته اند و در میان شهرستان های استان شهرستان خرم آباد با امتیاز 400/0 از بیشترین توان اکولوژیکی برخوردار بوده و کمترین امتیاز اکولوژیکی نیز مربوط به شهرستان رومشکان با 3818/0- می باشد. بنابر این می توان بیان نمود که به دلیل بالا بودن درصد طبقات اکولوژیک متوسط و نسبتا بالا در استان لرستان این استان جز استان های توان اکولوژیکی بالا در ایران محسوب می شود که باید برنامه ریزی های مناسب در جهت حفظ منابع اکولوژیک آن صورت گیرد.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220ارزیابی سیاست های تامین مسکن گروه های کم درآمد شهری مطالعه موردی مسکن مهرشهر قشم23308110.22034/jget.2025.529610.1627FAآریاامیریدانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قشم، ایرانعلیشکوراستاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ،واحد مرودشت ،دانشگاه ازاد اسلامی، مرودشت، ایرانحمیدرضاجودکیاستادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایرانJournal Article20250826مقدمه: مسکن به عنوان سرپناه، نیاز اولیه و اساسی خانوارها بشمار میرود .در کشورهای گوناگون، برنامه ریزیها و اقدامات زیادی برای تأمین مسکن، بویژه برای طبقات کمدرآمد انجام شده است. مسکن اقشار کمدرآمد در ایران در چهار دهه گذشته با سیاستهای گوناگونی همراه بوده است.طرح مسکن مهر به عنوان یکی از استراتژیهای اصلی دولـت نهم برای اهدافی نظیر تمرکززدایـی شهرهای بزرگ، کنترل قیمت مسکن و زمین، توجه به نیازها و سرعت افزایش جمعیت و توجه به قشر کمدرآمد به اجرا درآمد با این حال این رویکرد دارای مشکلات عامی است که روی هم رفته، میتوان آن را تحت عنوان کلی توسعه نامتوازن و بیبرنامه شهرها ذکر نمود<br><br>هدف: . این مقاله با هدف ارزیابی سیاست های تامین مسکن گروه های کم درآمد شهری (مسکن مهرشهر قشم) تهیه شده است<br><br>روششناسی: باتوجه به ماهیت موضوع ازروش توصیفی-تحلیلی استفاده شد در این پژوهش شاخص ها برآمده از چارچوب نظری پژوهش مبنای ارزیابی قرار گرفت<br><br>قلمرو جغرافیایی :محدوده مورد مطالعه در این پژوهش شهر قشم می باشد.<br><br>یافتهها: با توجه به نتایج ماتریس مقایسات زوجی درمعیارهای اقتصادی و اجتماعی مسکن مهر زیر معیارهای میزان توانایی بازپرداخت اقساط با وزن. 79/0 ؛ تسهیلات بانکی با وزن 76/٠ وامنیت اجتماعی با وزن نسبی0/18 بیشترین اهمیت را داشته و در اولویتهای برتر قرار دارند؛ ونرخ ناسازگاری مقایسات زوجی 7/0بهدستآمده است چون کمتر از 0/10 است، سازگاری این مقایسات قابلقبول است <br><br>نتیجهگیری: معیارهای کالبدی وزیست محیطی مسکن مهر ، وضعیت دسترسی، مقاومت مصالح ساختمانی و نبود زیرساخت های شهر مثل آب، برق و شبکه فاضلاب در اولویتهای اول، دوم و سوم قرار دارند. نرخ ناسازگاری 0/7 کمتر از 0/10 به دست آمد؛ بنابراین سازگاری این ماتریس تصمیمگیری قابلقبول است.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220تبیین اثرات اقتصادی مهاجرت بازگشتی به روستاهای شهرستان رودسر23308210.22034/jget.2025.534606.1634FAفروغآذریانگروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایرانعیسیپوررمضانگروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران0000-0002-2637-8517نصراللهمولائی هشجینگروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران0000-0002-5716-7077Journal Article20250715مقدمه: طی دهه های اخیر دو نوع از مهاجرت از شهرها به روستاها مشاهده می شود. بخشی از جمعیت شهری به دلیل مشکلات متعدد زندگی شهرنشینی، در حال مهاجرت و سکونت در روستاهای مناسب هستند. گروهی از این مهاجران سالها پیش از روستا به شهر مهاجرت نموده و پس از مدتی زندگی در شهرها به روستاهای مبداء مهاجرت و به زادگاه خود باز می گردند به همین علت از آنان بهعنوان مهاجران بازگشتی یاد میشود. در این فرایند مهاجران در تحولات اقتصادی روستا نقش موثری دارند. <br><br>هدف پژوهش: هدف این پژوهش، تعیین اثرات اقتصادی مهاجرت بازگشتی به روستاهای شهرستان رودسر در دهه 1400-1390 است. <br><br>روش شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و روش اجرای آن توصیفی-تحلیلی است. داده ها به روشهای اسنادی و میدانی و از طریق پرسشنامه گردآوری شده است. جامعه آماری، مهاجران وارد شده به روستاهای شهرستان رودسر طی سالهای 1390 تا 1400 بوده که حجم نمونه با روش کوکران، 353 سرپرست خانوار در 19روستا با بیشترین تعداد مهاجرپذیری تعیین شده است. پایایی ابزارپرسشنامه با استفاده نظر متخصصین و کارشناسان و روایی صوری آن، با آزمون آﻟﻔﺎی ﮐﺮوﻧﺒﺎخ به مقدار 74/0 بهدست شده است. برای تحلیل دادهها از روشهای آماری توصیفی و استنباطی در قالب میانگین، انحراف معیار و آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن، استفاده شده است. <br><br>قلمرو جغرافیایی پژوهش: پژوهش حاضر در شهرستان رودسر واقع در شرق استان گیلان انجام شده است.<br><br>یافته ها و بحث: یافته های پژوهش نشان داد با توجه به ضرایب معناداری بدست آمده با سطح اطمینان 99 درصد و خطای 01/0، بین مهاجرتهای بازگشتی با متغیرهای افزایش فرصتهای شغلی، افزایش درآمد روستاییان، تغییر قیمت زمین در روستا و تغییر در نوع مشاغل روستا رابطه معناداری وجود دارد. به طوری که شدت رابطه بین متغیر مهاجرت بازگشتی با متغیرهای اقتصادی تغییر قیمت زمین در روستا (499/0)، تغییر کاربری زمین (493/0)، تغییر در نوع مشاغل (433/0) و افزایش درآمد (427/0) به دست آمده است.<br><br>نتیجه گیری: مهاجرت بازگشتی درسالهای اخیر به نواحی روستایی شهرستان رودسر موجب تحولات اقتصادی درافزایش درآمد از طریق افزایش فرصتهای شغلی، تغییر در نوع مشاغل روستاییان و افزایش قیمت زمین و مسکن در روستاها شده است.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220سنجش شاخص های زیست محیطی در فضاهای ناکارآمد شهری (مطالعه موردی: محلات ملکش و حلقه سنگ بجنورد)23360510.22034/jget.2025.489675.1592FAحسنپارسی پورگروه جغرافیای دانشگاه کوثر بجنورد0009-0005-8058-5874رمضانعلینادری مایواندانشگاه کوثر بجنوردمریمجعفریدانش آموخته دانشگاه کوثر بجنوردJournal Article20241127مقدمه: تحقیق حاضر به بررسی سنجش توسعه یافتگی و وضعیت شاخص های زیست محیطی در فضاهای ناکارآمد پیراشهری با تمرکز بر محلات حلقه سنگ و ملکش شهر بجنورد میپردازد<br><br>هدف: هدف این پژوهش بررسی شاخص ها و معیارهای توسعه یافتگی در این فضاهای ناپایدار و ناکارآمد در قالب سکونتگاه های غیررسمی حاصل از ادغام روستاها در فرآیند خزش فیزیکی شهر به محیط پیرامون می باشد.<br><br>روششناسی: پژوهش حاضر از منظر هدف کاربردی بوده و با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد کمّی به بررسی و شناسایی شاخص های توسعه یافتگی با تمرکز بر شاخص های زیست محیطی میپردازد. <br><br>قلمرو جغرافیایی: جامعه آماری پژوهش جمعیت دو محله حلقه سنگ و ملکش و نمونه آماری شامل 170 نفر از ساکنان محلات حلقه سنگ و ملکش شهر بجنورد هستند که از میان جمعیت این دو محله انتخاب و به شکل تصادفی مورد پرسش قرار گرفتند.<br><br>یافتهها: دادهها برای بررسی ارتباط بین اثر فقر شهری و ناپایداری محیطزیست شهری در سکونتگاههای غیررسمی به روش پرسشنامه، مشاهده و مراجعه به نهادها و سازمانهای مربوط و نیز منابع کتابخانهای و سایتهای معتبر جمع آوری و تدوین شده و دادههای موجود از سرشماریها استخراج و در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی ارائه شد. برای توصیف و تحلیل دادهها از شاخصهای آماری همچون فراوانی، میانگین، انحراف معیار، آزمونهای آماری ضریب همبستگی پیرسون و آزمون کلموگروف- اسمیرونوف و رگرسیون استفاده شد<br><br>نتیجهگیری: نتایج نشان می دهند که عوامل مختلفی از جمله زیرساختهای ناکافی، عدم دسترسی به خدمات عمومی و بیکاری بر سطح توسعه یافتگی شاخص های زیست محیطی این مناطق تاثیرگذار هستند. نتایج بهدستآمده بیانگر وضعیت ناکارآمدی و ضعف ساختارهای محیط زیست در این محلات بوده که در قالب فقر شهری خودنمایی می کند.انجمن جغرافیایی ایرانمهندسی جغرافیایی سرزمین2538-149010420270220ارزیابی اصول TOD جهت پیاده سازی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (نمونه موردی: شهر ارومیه)23360710.22034/jget.2025.543603.1638FAساواناحمدیانگروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایراناصغرعابدینیگروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران0000-0002-8910-1830علیمصیب زادهگروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایرانJournal Article20250830مقدمه: در سالهای اخیر، توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی(TOD) به عنوان یکی از راهکارهای توسعه شهری بر اساس اصول برنامهریزی رشد هوشمندانه و توسعه پایدار مطرح شده است.در این پژوهش برای اولین بار در شهر ارومیه، ایستگاههای حمل ونقل همگانی اتوبوسرانی برای اجرای سیاستTOD مورد بررسی واقع شدند. اندازهگیری ظرفیت موجود TOD یک پیش شرط برای برنامهریزی TOD است و میتواند با استفاده از شاخصهایTOD پیشنهاد شده در این تحقیق انجام شود.<br><br><br><br>هدف: هدف این پزوهش ارائه اصول کلی بررسی مناطق پنجگانهی شهر ارومیه با تأکید بر توسعهی حمل و نقل همگانی محور(TOD) به منظور ارتقای کیفیت زندگی شهری است. پژوهش حاضر ازنظر هدف؛ کاربردی و ازنظر متدولوژی توصیفی و ازنظر روش جمع آوری اطلاعات مبتنی بر روشهای کتابخانهای اسنادی و مطالعات میدانی بوده.<br><br><br><br>روششناسی: در تحلیل این مطالعه با ارائه یک مدل نوآورانه و مبتنی بر شبکه «گره-مکان-دسترسی (NPC)» برای افزایش بینش در مورد ارزیابی کلی شبکههای حمل و نقل، قصد دارد این شکاف را پر کند. این مطالعه با استفاده از ترکیبی از وزندهی CRITIC و خوشهبندیK-means++،TOD را در ارومیه ارزیابی میکند.<br><br><br><br>قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی این پژوهش شهر ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی میباشد.<br><br><br><br>یافتهها: محاسبه شاخص گره توسط شش نوعTOD را تشخیص دادیم که تغییرات مکانی قابل توجهی را در سه محدوده شهری نشان میدهند. شش گروه ایستگاه حمل و نقل عمومی در ارومیه در سه محدوده شهری،31٪،32٪،17٪،9٪،8٪ و3٪ در بخش رو به توسعه شهر،38٪، 26٪، 19٪، 7٪، 7٪ و 3٪ در مرکز شهر و26٪، 8٪، 32٪، 15٪، 10٪ و 9٪ در حومه شهر را تشکیل میدهند.<br><br><br><br>نتیجهگیری: نتایج نشان میدهد که در حومه شهر، ایستگاهها بیشتر به تعادل بین حملونقل و کاربری زمین نزدیک هستند، در حالی که در مرکز شهر بسیاری از ایستگاهها توسعهنیافته و شاخصهای پایینی دارند. در بخشهای رو به توسعه نیز خوشههایTODپتانسیل متعادل شدن را نشان میدهند. الگوهای توزیع به صورت «مرکز به زیرمرکز» در حومه و «حلقهای–شعاعی» در مرکز شهر مشاهده میشود. از نظر عملکرد، حومه بهترین وضعیت را دارد، پیشنهاد میشود برای بهبود شرایط، دسترسی در بخشهای رو به توسعه تقویت شود و کاربریهای چندمنظوره تجاری، اداری و مسکونی در اطراف ایستگاههای مرکزی با دسترسی بالا توسعه یابد.